Oorzaken van osteoporose

Osteoporose is een andere benaming voor botontkalking. Het is een veelvoorkomende aandoening onderen ouderen. Eén op de drie vrouwen en één op de zeven mannen boven de 60 heeft osteoporose. Van de 850.000 osteoporose patiënten in Nederland, breekt er iedere 6 minuten iemand een bot als gevolg van deze ziekte.

Maar wat is nu de oorzaak van osteoporose? Op deze vraag is niet een eenduidig antwoord te geven. Osteoporose is namelijk niet één ziekte. Er bestaan verschillende vormen van osteoporose en dus verschillende oorzaken.

Ouder worden

Ergens tussen de 30 en 40 jaar, gaat het lichaam langzaam aan meer bot afbreken dan dat het aanmaakt. Hierdoor verliezen botten geleidelijk aan steeds meer botmassa (kalk en mineralen) en structuur door een verlies aan zogenoemde botbalkjes. U kunt zich de constructie van bot voorstellen als die van een brug. De botbalkjes vormen de verbindingen. Naarmate we ouder worden, verloopt de opbouw van deze verbindingen trager dan de afbouw. Daarbij worden de verbindingen steeds poreuzer omdat in de opbouw steeds minder bouwstenen (kalk en mineralen) worden verwerkt. Dit alles bij elkaar opgeteld maakt de constructie steeds zwakker.

Factoren die botontkalking versnellen

Hoe snel de hoeveelheid botmateriaal afneemt en hoe ernstig het eindresultaat uiteindelijk zal zijn, is afhankelijk van veel factoren. Zo kunnen een aantal leefgewoontes het botontkalkingproces versnellen. Bepaalde medicijnen en ziektes kunnen het proces weer eerder op gang doen komen. En dan is er de overgang . Dit is bij vrouwen de belangrijkste oorzaak van het ontstaan van osteoporose. Door het grotendeels wegvallen van de productie van oestrogeen valt de remmende invloed van dit hormoon op botafbraak ook weg…

Verschillende vormen van osteoporose

De verschillende oorzaken van osteoporose kunnen ingedeeld worden in twee hoofdcategorieën:

  1. Primaire osteoporose: bij deze vorm van osteoporose ligt de oorzaak in het bot zelf;
  2. Secundaire osteoporose: bij deze vorm van osteoporose ligt de oorzaak elders in het lichaam of buiten het lichaam.
     

Primaire osteoporose

Er zijn twee typen primaire osteoporose: osteoporose type I en osteoporose type II.

1. Osteoporose type I

Bij vrouwen is de overgang de meest voorkomende oorzaak van primaire osteoporose. Dit is osteoporose type I. Omdat de productie van oestrogeen na de overgang bijna volledig stopt, treedt er een versnelde botafbraak op. Er wordt zoveel botmineraal afgebroken, dat de nieuwe aanmaak hiervan dit verlies niet kan compenseren. Binnen vijf jaar na de overgang staat bij iedere vrouw de teller van haar totale botverlies op 50%. In diezelfde periode is gemiddeld 16% van de hoeveelheid botmateriaal uit haar lendenwervels verdwenen. Na dit tijdsbestek gaat de afbraak verder, zij het in een lager tempo.

2. Osteoporose type II

De normale veroudering van het lichaam is de tweede veelvoorkomende oorzaak van osteoporose. Het treft dus zowel mannen als vrouwen. Dit is osteoporose type II. Het botverlies dat bij dit type osteoporose optreedt, is veel minder (ongeveer acht keer zo weinig) dan bij osteoporose type I.

Verder zijn er een aantal botziekten die de oorzaak zijn van osteoporose op jonge leeftijd. Een voorbeeld hiervan is ‘juveniele osteoporose’.

Secundaire osteoporose

Secundaire osteoporose kent verschillende oorzaken. Dit zijn met name aandoeningen aan organen die een rol spelen in de botstofwisseling. De nieren en bijschildklieren bijvoorbeeld, maar ook de maag en de darmen. Daarnaast zijn er geneesmiddelen die een rol kunnen spelen in het ontstaan van osteoporose.

Osteoporose risicofactoren

Naast de zojuist behandelde oorzaken van osteoporose zijn er factoren die het osteoporose proces versnellen. Onder de risicofactoren vallen bepaalde leef- en eetgewoonten. Zo verhoogt een gebrek aan calcium, al dan niet in combinatie met een gebrek aan vitamine D, het risico op osteoporose. Een gebrek aan vitamine D is onder andere het gevolg van een verminderde blootstelling aan zonlicht. Daarnaast zijn een gebrek aan lichaamsbeweging, een te laag lichaamsgewicht en een hoge alcohol- en sigarettenconsumptie risicofactoren. Voldoende lichaamsbeweging, stoppen met roken, matig alcoholgebruik en gezonde voeding dragen dan ook bij aan de preventie van osteoporose.

De symptomen van osteoporose

Osteoporose kan tientallen jaren aanwezig zijn zonder ook maar enige klachten [Link naar artikel: ‘Symptomen osteoporose’] te geven. Wel ontstaat door deze aandoening een verhoogde kans om botten te breken. De mate van pijn die dit veroorzaakt, hangt af van de locatie van de fractuur. Bovendien kunnen de ruggenwervels gaan inzakken. Krimpen en krom gaan lopen zijn de gevolgen hiervan. Ingezakte wervels kunnen ook pijnklachten geven, evenals uitvalsverschijnselen en evenwichtsverlies door een veranderde lichaamshouding. Daarnaast kunnen er orgaanklachten ontstaan. Zo kan een patiënt last krijgen van ademhalingsmoeilijkheden omdat de longen door een kromme houding in de verdrukking komen.

Pijnklachten zonder aanwijsbare oorzaak

Er kunnen tevens pijnklachten optreden zonder een aanwijsbare wervelverzakking of breuk. Onderzoek toont aan dat zo’n 75% van de osteoporosepatiënten matige tot ernstige pijn heeft, terwijl zij niks hebben gebroken. Soms is de oorzaak hiervan moeilijk te achterhalen. Mogelijk is het spierpijn door een veranderde houding en manier van lopen.

De behandeling van osteoporose

Bij de behandeling van osteoporose worden drie doelstellingen nagestreefd:

  1. Indien nodig pijnbestrijding. Pijnbehandeling kan gebeuren met behulp van medicijnen. Ook fysiotherapie en ergotherapie kunnen helpen om pijnklachten te verminderen en bij bepaalde wervelbreuken bestaat de pijnbehandeling vertebroplastiek (het operatief versterken van wervels);
     
  2. Verder botverlies tegengaan. Verder botverlies kan worden tegengaan door bepaalde leefregels in acht te nemen. Denk hierbij aan goede voeding, voldoende lichaamsbeweging en voldoende buitenlicht. Bij ernstige osteoporose kan tevens medicatie worden voorgeschreven. Meestal worden dan ‘bisfonaten’ voorgeschreven. Deze niet-hormonale stoffen hechten zich aan botweefsel en remmen de cellen die verantwoordelijk zijn voor de afbraak van botweefsel. Hierdoor wordt er weer meer bot aangemaakt dan dat er wordt afgebroken en neemt de botmassa weer iets toe;
     
  3. Botbreuken voorkomen. Behalve dat botbreuken voorkomen kunnen worden door botverlies tegen te gaan, is het bijosteoporose ook erg belangrijk om vallen te voorkomen. Hiertoe kunnen bepaalde maatregelen genomen worden, zoals zorgen voor een goede verlichting in huis, het verwijderen van losliggende matjes en elektriciteitssnoeren en het doen van balans- en krachttrainingen.

Bronnen: osteoporose: Osteoporosestichting.nl, Spreekuurthuis.nl, Reumafonds.nl, Botbreuk-herstel.nl.