Syfilis

Syfilis

Syfilis is een soa (seksueel overdraagbare aandoening) die wordt veroorzaakt door de bacterie Treponema pallidum. De aandoening ontwikkelt zich in verschillende stappen en kan uiteindelijk in het hele lichaam ontstekingen veroorzaken. 

Toon meer

Consult

Drogisterijproducten

Wat is syfilis? 

Syfilis is een soa die begint met een infectie van de geslachtsdelen of anus. Naar verloop van tijd kunnen ook andere organen geïnfecteerd raken. Syfilis ontstaat in verschillende fasen, met elk zijn eigen eigenschappen. Het kan ook voorkomen dat er in de eerste en tweede fasen helemaal geen klachten optreden, waardoor mensen niet weten dat ze de soa hebben.

De eerste fase
In de eerste fase ontstaat er een rood zweertje op het slijmvlies van het geïnfecteerde lichaamsdeel. Als deze op de penis zit, dan is deze goed zichtbaar, maar het kan ook aan de binnenkant van de vagina of anus zitten en geheel pijnloos zijn. De lymfeklieren, zoals in de liezen, zijn opgezet waardoor men kleine knobbels voelt. Het zweertje verdwijnt vanzelf na een paar maanden maar dat wil niet zeggen dat men niet meer besmettelijk is.

De tweede fase
De tweede fase treedt drie tot acht weken nadat het blaasje is ontstaan op. Men krijgt last van meer klachten tijdens deze fase. Als syfilis vervolgens onbehandeld blijft, breekt de sluimerperiode aan. U bent dan nog steeds besmettelijk maar u heeft geen klachten meer. Als de soa nog steeds niet behandeld is, komt men na een aantal jaren terecht in de derde fase.

Vervolgens ontstaan in veel organen van het lichaam ontstekingen en beschadigingen. Men kan ernstige aandoeningen krijgen, zoals een hersenvliesontsteking en uiteindelijk kan men zelfs verlamd raken. Syfilis komt het meeste voor bij mannen die seks hebben met andere mannen. De ziekte kan zich in veel verschillende vormen uiten, die vaak ook op andere ziekten lijken. Mede omdat de ziekte in Westerse landen vrij zeldzaam is, wordt de diagnose niet altijd goed gesteld. Gelukkig is de soa eenvoudig en goed te behandelen.   

Wat zijn de oorzaken van syfilis? 

Syfilis wordt veroorzaakt door de bacterie Treponema pallidum. Deze huist in het slijmvlies van de geslachtsorganen, anus of mond en groeit daar vervolgens uit tot een infectie. Door onveilig te vrijen kan men de soa doorgeven aan een partner. Syfilis kan ook overgedragen worden door te zoenen als er een syfilisblaasje aanwezig is op de lippen of in de mond. De bacteriën komen uiteindelijk in het bloed terecht, waarvandaan ze zich verspreiden naar andere organen in de rest van het lichaam. Als een vrouw zwanger is en lijdt aan syfilis, dan kan zij de soa overdragen op haar baby. Helaas is aangeboren syfilis in onderontwikkelde landen een belangrijke oorzaak van sterfte bij de geboorte. Omdat soa’s seksueel overgedragen worden, is het erg belangrijk dat u uw seksuele partners op de hoogte stelt van het feit dat u een soa hebt. Zij kunnen vervolgens weercontact opnemen met hun partners, waardoor iedereen getest enbehandeld kan worden. 

Welke vormen van syfilis zijn er? 

Syfilis wordt onderverdeeld in verschillende fasen. De eerste fase treedt twee tot twaalf weken na de besmetting op, de tweede fase drie tot acht weken nadat het zweertje is ontstaan en het derde stadium vanaf twee tot dertig jaar na besmetting. Er bestaat ook aangeboren syfilis (lues congenita). Deze vorm van syfilis uit zich onder andere door vervormde tanden, afwijkingen aan de benen en het centrale zenuwstelsel, hoornvliesontsteking en doofheid. De ziekte komt veel in ontwikkelingslanden voor en is in sommige gevallen dodelijk. 

Hoe kunt u syfilis herkennen? 

In de eerste fase zijn er nog weinig klachten merkbaar, behalve een zweertje en mogelijk onderhuidse knobbeltjes bij de liezen. Maar in sommige gevallen krijgt men helemaal geen verschijnselen. In de tweede fase krijgt men over het algemeen last van meer symptomen, zoals: 

  • Algehele malaise met koorts, spierpijn, keelpijn, moeheid en hoofdpijn; 
  • Kale plekken op het hoofd; 
  • Oogontstekingen en verminderd zicht; 
  • Vlekjes op het lichaam; 
  • Zweertjes op de geslachtsdelen, anus of mond; 
  • Opgezette klieren; 
  • Kleine witte bolletjes bij de geslachtsdelen en anus. 

U kunt syfilis oplopen door het hebben van onbeschermde seks met een persoon die besmet is met deze soa.  Houd er rekening mee dat er een aantal landen zijn waar syfilis veel voorkomt, dit zijn met name landen in Azië, Afrika, Zuid- en Midden-Amerika, Oost-Europa en Rusland. De behandeling bestaat uit een antibioticakuur en nacontrole om te controleren of de aandoening volledig over is. 

De diagnose kan worden vastgesteld door middel van bloedonderzoek. Als u al klachten heeft, dan kan er tevens een uitstrijkje van het zweertje gemaakt worden. Vrouwen die zwanger zijn worden middels een bloedonderzoek standaard op syfilis getest. 

Om uzelf te testen op een soa kunt u terecht bij uw huisarts. Neem contact op met uw huisarts als u last hebt van symptomen die kunnen wijzen op een soa, zoals een brandend gevoel bij het plassen en ongewone afscheiding uit de vagina, penis of anus. Het testen verloopt via een uitstruikje, urineonderzoek of bloedonderzoek. In sommige gevallen zijn al deze onderzoeken nodig om een betrouwbaar resultaat te kunnen geven.

Het uitstruikje van uw vagina, anus en urineonderzoek kunt u in de meeste gevallen zelf doen. In sommige gevallen is tevens een uitstrijkje van de keel nodig, dit doet een verpleegkundige. Hij of zij voert tevens het bloedonderzoek uit en het kan een paar dagen duren voordat u de uitslag heeft. Daarnaast kunt u kiezen voor een zelftest, die beschikbaar is op de markt. Houd er echter rekening mee dat deze testen niet altijd even betrouwbaar zijn. 

Kan ik zelf iets doen tegen syfilis? 

Aangeraden wordt om regelmatig te testen op soa’s, vooral als u vaak wisselende seksuele partners hebt. Als blijkt dat u syfilis heeft, schrijft uw huisarts u antibiotica voor. 
Hij of zij raadt u vervolgens aan om één week na het begin van de behandeling en in elk geval totdat de huidige partner getest en/of behandeld wordt, seksueel contact te vermijden. 

Indien dit niet mogelijk is, moet er in elk geval een condoom of beflapje gebruikt worden. Houd er tevens rekening mee dat als u syfilis heeft, u ook tegelijkertijd andere soa’s kunt hebben. Als men namelijk één soa heeft, is het makkelijker om ook andere op te lopen. De enige manier om syfilis te voorkomen is door veilig te vrijen. 

Wat zijn de behandelingen?  

Als u syfilis heeft, zal uw huisarts u in eerste instantie antibiotica geven in de vorm van penicilline-injecties. De antibiotica doden de syfilisbacterie, zodat deze geen verdere schade kan aanrichten in uw lichaam. Hiervan is vooral sprake als u zich in een vroeg stadium van syfilis begeeft. Als u niet weet hoelang u al syfilis heeft of als u zich in een laat stadium bevindt, dan kan uw huisarts u doorsturen naar een specialist. Dan wordt er vaak gekozen voor minimaal drie penicilline-injecties, elke week één.

Bent u zwanger? Dan wordt u ook doorgestuurd naar een specialist voor drie penicilline-injecties. Hetzelfde geldt als u hiv heeft. Als u behandeld bent voor syfilis, moet u een aantal maanden op controle komen om te beoordelen of de soa volledig verdwenen is. Een alternatieve behandeling, als u bijvoorbeeld allergisch bent voor penicilline, is 100 mg doxycycline tweemaal per dag gedurende twee weken. 

Aangezien syfilis door onveilig vrijen wordt overgedragen, moet u uw voormalige en huidige seksuele partners op de hoogste stellen van het feit dat u syfilis heeft. Als u zich in het eerste stadium van syfilis bevindt, dan is het belangrijk dat uw seksuele partners van de afgelopen drie maanden zich op syfilis laten testen. Als u zich in het tweede stadium bevindt, dan moeten uw seksuele partners van de voorbije zes maanden zich laten testen. In de sluimerperiode moeten de seksuele partners van de voorbije 12 maanden zich laten testen.

Bent u een vrouw en bevindt u zich in het derde stadium van syfilis? Laat dan tevens uw kinderen testen. Hierdoor kunnen uw seksuele partners (en hun eventuele kinderen) zich zo snel mogelijk laten behandelen. Tevens wordt een uitbreiding van de soa hiermee voorkomen en voorkomt u dat u niet voor de tweede keer besmet raakt. Vrij altijd veilig, dat wil zeggen met een condoom, als u geen vaste partner heeft of totdat uw partner volledig behandeld is en u allebei niet meer besmettelijk bent. 

Bijkomende risico’s en bijwerkingen 

De werkzame stof in penicilline-injecties is benzathinebenzylpenicilline. Het kan voorkomen dat men allergisch is hiervoor, daarom wordt men na toediening gedurende minimaal 30 minuten geobserveerd om een ernstige acute allergische reactie te voorkomen. 

De meeste bijwerkingen van benzathinebenzylpenicilline zijn: 

  • Candidiase; 
  • Maag- en darmklachten; 
  • Braken; 
  • Glossitis (ontstoken tong); 
  • Stomatitis (mondvliesontsteking). 


Hoe kunt u syfilis voorkomen? 

Voor soa’s geldt: voorkomen is beter dan genezen. Hierbij speelt veilig vrijen een grote rol. Hiermee wordt bedoeld het gebruiken van een condoom of beflapje tijdens de seks. Uit onderzoek is echter gebleken dat soa’s niet in alle gevallen kunnen worden voorkomen door het gebruik van condooms, aangezien deze niet altijd op tijd of goed worden gebruikt (deze kunnen scheuren of afglijden). Zorg er daarom tevens voor dat er geen bloed, sperma, voorvocht of vaginaal vocht op het slijmvlies van uw partner komt. Dit verhoogt namelijk de kans op besmetting.

Daarnaast is het belangrijk dat als u syfilis hebt, u uw sekspartners hiervan op de hoogte stelt, zodat zij zich kunnen testen en behandelen om verdere besmetting te voorkomen. U dient iedereen te waarschuwen waarmee u de afgelopen 6 maanden seksueel contact heeft gehad.  

Bronvermelding 

Farmacotherapeutisch kompas. (2019). Seksueel overdraagbare aandoeningen [website]. Geraadpleegd van  https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/seksueel_overdraagbare_aandoeningen 

Farmacotherapeutisch kompas. (2019). Benzathinebenzylpenicilline [website]. Geraadpleegd van https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/b/benzathinebenzylpenicilline 

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (2019). Syfilis [website]. Geraadpleegd van https://www.rivm.nl/syfilis 

Soa Aids Nederland. (2019). Syfilis [website]. Geraadpleegd van https://www.soaaids.nl/nl/alle-soas/syfilis 

Beoordeeld door:

Drs. Wouter Mol, Huisarts
Registratienummer: BIG: 9057675501

Drs. Wouter Mol studeerde Geneeskunde aan de RUG (Groningen). Hij was van 2002-2003 assistent neurologie en van 2003-2005 assistent interne geneeskunde en spoedeisende hulp. Wouter Mol is sinds 2005 werkzaam als huisarts.