Testosteron - Verjonging

Van vrouwen is algemeen bekend dat ze te maken krijgen met hormonale veranderingen. Dat dit bij mannen ook het geval is, is veel minder bekend. Het gaat hierbij om het mannelijke hormoon testosteron, dat een belangrijke rol speelt bij veel functies van het lichaam.

Een tekort aan testosteron is al snel te merken; het kan resulteren in verminderde zin in seks, afname van potentie, maar ook klachten zoals prikkelbaar zijn, verminderde spiermassa en spierkracht. Een testosteron tekort wordt ook wel testosterondeficiëntie of ‘Low T’ genoemd. In dit artikel leest u meer over testosteron, de oorzaken van een testosteron tekort, hoe dit te herkennen is, de verschillende behandelmethoden, en hoe het te voorkomen is.

Wat is testosteron?

Testosteron is het belangrijkste mannelijke geslachtshormoon. Het wordt zowel in het mannelijk- als vrouwelijk lichaam geproduceerd. Bij mannen gebeurt dit met name in de testikels, ook wel de zaad,- of teelballen genoemd. De eierstokken van vrouwen produceren ook testosteron, zij het in veel mindere mate.

Testosteron speelt een belangrijke rol bij veel functies van het lichaam.

Groei

heeft het invloed op de ontwikkeling van de geslachtskenmerken. Bij een embryo zorgt het voor de ontwikkeling van de mannelijke geslachtsorganen, en in de pubertijd zorgt het ervoor dat de penis en balzak groeien en er beharing op de geslachtsorganen, het gezicht en de rest van het lichaam ontstaat. Ook het verlagen van de stem (de baard in de keel), en de ontwikkeling van spieren worden door testosteron aangestuurd.

Seksualiteit

Bij een volgroeide man houdt testosteron de mannelijke kenmerken in stand en zorgt voor de aanmaak van sperma. Daarnaast heeft testosteron een belangrijke rol bij de zin in seks (het libido). Dit geldt voor zowel mannen als vrouwen. Het feit dat mannen een veel hogere testosteronproductie hebben dan vrouwen, verklaart waarom zij meer gericht zijn op seks.

Andere functies

Testosteron regelt de vetregulatie en -opslag, het bloedsuikergehalte en de bloeddruk, het stimuleert de aanmaak van het beenmerg en heeft invloed op de stevigheid van het bot (botdichtheid) en de groei van spieren;

Testosteron speelt bij sommige mannen en bij enkele vrouwen een rol in de snelheid waarin een haar volgroeit en uitvalt. De mate waarin iemand hiervoor gevoelig is, is erfelijk bepaald.

Wat zijn de oorzaken van testosterontekort?

Over het algemeen zijn er twee soorten oorzaken.

1.         De zaadballen kunnen minder testosteron produceren dan noodzakelijk is.

De oorzaak hiervan kan in de teelballen (primair) liggen, door bijvoorbeeld een niet-ingedaalde teelbal, of in de hersenen (secundair) liggen. De hersenen sturen de testosteronproductie aan en wanneer hier een stoornis in optreedt waardoor de stimulering van de testosteronproductie niet voldoende meer is, ontstaat er een testosterontekort.

2.         Testosterontekort kan ook een natuurlijke oorzaak hebben.

De hoeveelheid testosteron in het bloed daalt met het vorderen van de leeftijd. Dit begint vanaf ongeveer uw 40e jaar. Op de leeftijd van 75 jaar is de testosteronspiegel bij mannen gemiddeld 65% van de waarde bij jongvolwassen mannen. Bij sommige mannen daalt de hoeveelheid testosteron te snel en kunnen er klachten ontstaan. Dit wordt ‘laat hypogonadisme’ of ‘late-onset hypogonadism’ genoemd.

Welke vormen van testosterontekort zijn er?

Er zijn drie vormen van testosterontekort (hypogonadisme), waarvan alleen bij de eerste twee vormen sprake is van een echte aandoening; primair hypogonadisme en secundair hypogonadisme. De vorm ‘late onset hypogonadisme’ (LOH, of adropauze) heeft betrekking op de natuurlijke ontwikkeling.

 Bij primair hypogonadisme ligt het probleem in de teelballen zelf, bijvoorbeeld door:

  •  een niet-ingedaalde teelbal
  • een ontsteking
  • bestraling
  • invloed van bepaalde geneesmiddelen op de teelbal
  • het aangeboren syndroom van Klinefelter

Bij secundair hypogonadisme ligt het probleem in de hersenen, die geen signalen meer sturen naar de teelbal om testosteron aan te maken. Dit kan aangeboren zijn of ontstaan na:

  • een hersentumor
  • bestraling
  • een hersentrauma
  • ondervoeding
  • anorexia nervosa

De derde vorm is het zogenaamde late onset hypogonadisme (LOH, soms ook andropauze genoemd). Deze kan ontstaan bij de ouder wordende man, waarbij het functioneren van de teelballen achteruitgaat met de leeftijd.

Slechts een klein aantal mannen ontwikkelt effectief hypogonadisme, omdat bij de meeste mannen tegelijk met het achteruitgaan van de teelbalfunctie de stimulatie vanuit de hersenen toeneemt.

Hoe kunt u testosterontekort herkennen?

Omdat de klachten die door (natuurlijke) afname van het testosterongehalte ontstaan vrij algemeen zijn, en ook van toepassing kunnen zijn op vele andere aandoeningen, kan het moeilijk zijn om de diagnose te stellen. Veel voorkomende verschijnselen door testosterontekort kunnen zijn:

  • afname van lichamelijke energie, het “je lekker voelen”;
  • afname van de zin in vrijen en soms minder goede erecties;
  • afname van spierkracht en spiermassa;
  • toename van de vetmassa (meer buikvet);
  • botontkalking (lage botdichtheid);
  • vermindering van de lichaamsbeharing (zoals minder baardgroei);
  • depressiviteit.

Testosterontekort kan gemakkelijk vastgesteld worden middels een bloedonderzoek. U kunt bloed laten afnemen bij uw huisarts, of bij een prikpost. Dit moet bij voorkeur ’s morgens (tussen 08.00 uur en 10.00 uur gedaan worden. Een testosterontekort in de ochtend betekent dat dit zeker ook in de loop van de dag aanwezig zal zijn. Een testosteronwaarde van boven de 12 nmol/l wordt als normaal beschouwd, een waarde onder de 8 nmol/l betekent een tekort. Bij de tussenliggende waarden kan soms wel, soms niet sprake zijn van een tekort. Om een goede indruk over de testosteronproductie te krijgen wordt de testosteronwaarde meer dan één keer gemeten.

Kan ik zelf iets doen tegen testosterontekort?

Met aanpassingen aan uw levenswijze heeft u een aantal mogelijkheden om zelf de productie van testosteron te verbeteren. Hieronder noemen we enkele mogelijkheden met een korte uitleg:

  • Krachttraining, met daarbij focus op kort en krachtig. Zorg er daarbij voor dat u al uw spiergroepen traint en uw grootste spiergroepen (bovenbeenspieren, rugspieren & borstspieren) extra intensief aanpakt.
  • Vermijd overgewicht. Overgewicht zorgt ervoor dat uw hormoonspiegel en hormoonproductie kelderen, en dus ook uw testosteronspiegel.
  • Een gezonde levensstijl; gezond, gevarieerd, uitgebalanceerd & voldoende eten, niet roken, matig alcoholgebruik en voldoende bewegen.
  • Voldoende drinken. Drink bij voorkeur kraanwater, mineraalwater, groene thee en witte thee. Drink vooral geen suikerrijke drankjes of light-drankjes met synthetische zoetstoffen; en vermijd alcohol en cafeïne. Drankjes met alcohol, cafeïne en suiker remmen namelijk de testosteron-productie; direct of na verloop van tijd.
  • Uw insuline-niveau laag houden. Als de insulinespiegel van uw bloed stijgt, daalt de testosteronspiegel. Daarom is het belangrijk om uw insuline laag te houden.

Wat zijn de behandelingen?

 

Om het tekort aan mannelijk hormoon te verhelpen, kan testosteron toegediend worden via inspuitingen in de spier (met telkens een aantal weken tussen) of met een gel op de huid (dagelijks). Bij secundair hypogonadisme moet ook de oorzaak voor het testosterontekort aangepakt worden.

In volgende gevallen mag een man geen testosteron krijgen:

  • prostaatkanker
  • onbehandelde vergroting van de prostaat
  • borstkanker
  • polycytemie (bloedziekte gekenmerkt door een teveel aan rode bloedcellen)

Bij oudere mannen, die dikwijls wat prostaatproblemen hebben, moet daarom zeer omzichtig worden omgesprongen met het toedienen van testosteron. Eerst zullen andere oorzakelijke factoren, zoals overgewicht, aangepakt worden. Enkel bij ernstige klachten (verminderd libido, impotentie, geen ochtenderecties meer) zal een proefbehandeling met testosteron gestart worden. Bij positief resultaat wordt deze verdergezet.

Medicijnen

Testosteronsupplementen zijn verkrijgbaar in de vorm van tabletten, capsules, gels, injecties en pleisters.

  • Tabletten zijn relatief gemakkelijk en worden goed verdragen. Er bestaat risico op verlies van leverfunctie. Met de moderne medicijnen is dit risico minimaal en zijn er geen laboratorium controles nodig.
  • Toediening via het tandvlees slijmvlies is ook een mogelijkheid die prima werkt. Er zijn geen risico's aan verbonden. De langzaam oplossende tablet die aan het tandvlees kleeft, verdragen maar weinig mensen.
  • Het is ook mogelijk om eens in de drie maanden een depot-injectie te geven. Dit wordt goed verdragen.
  • Voor de meeste mensen is dagelijkse applicatie van een gel op de huid het meest populair. De werking is uitstekend en er zijn geen bijwerkingen. In sommige gevallen geeft het een hinderlijk plakkerige huid.
  • Ook het opbrengen van een pleister is een mogelijkheid. Dit geeft bij 27% van de gebruikers huidirritatie. Zelden komt haarverlies of een vette huid voor als bijwerking.

Leefstijl veranderen

 

Er zijn een aantal aanpassingen van uw levenswijze noodzakelijk om de productie van testosteron te helpen ondersteunen. Enkele daarvan zijn:

  • Een gezonde levensstijl waarbij u gezond, gevarieerd, uitgebalanceerd en voldoende eet.
  • Stoppen met roken.
  • Krachttraining met extra aandacht voor uw grootste spiergroepen.
  • Overgewicht  vermijden.
  • Uw insuline-niveau laag houden. Als de insulinespiegel van uw bloed stijgt, daalt de testosteronspiegel. Daarom is het belangrijk om uw insuline laag te houden.
  •  Wél eten: vette vis, vitamine D, zink.
  • Niét (of met mate) eten: soja en sojaproducten (verhoogt de productie van vrouwelijk oestrogeen en verlaagt de productie van mannelijk testosteron).
  • Voldoende drinken.

Bijkomende risico’s en bijwerkingen

 

Gemelde bijwerkingen van testosteron zijn:

  • Frequentie onbekend: progressie van subklinisch prostaatcarcinoom. Nervositeit, vijandigheid, angst, slaapapneu. Gegeneraliseerde paresthesie. Seborroe, toegenomen haargroei. Frequenter optredende erecties, priapisme, urinewegobstructie. Geelzucht.
  • Bij een hoge dosering is de spermatogenese tijdelijk afwezig of verminderd en kan de omvang van de testikels afnemen. Water- en zoutretentie met oedeem kan ontstaan bij hoge doses of langdurige toediening. Verder zijn een enkele maal levertumoren beschreven bij behandeling met overmatige doses testosteron.
  • Bij prepuberale jongens zijn gemeld: voortijdige geslachtelijke rijping, vergroting van de penis, frequenter optredende erecties en voortijdige sluiting van de epifysairschijven.

Daarnaast staat testosteron op de internationale dopinglijst van de ‘World Anti-Doping Agency’. Een te grote hoeveelheid testosteron in het bloed kan er bovendien voor zorgen dat hersencellen zichzelf vernietigen, waardoor je hersenen ernstig en soms onherstelbaar worden beschadigd.

Voor oudere gebruikers is een dosisaanpassing niet nodig; houd rekening met het afnemen van de fysiologische testosteronspiegel naarmate de leeftijd stijgt.

Gel niet aanbrengen op de geslachtsdelen. Bij voorkeur tot twee of zes uur (afhankelijk van het merk) na het aanbrengen niet baden of douchen. Incidenteel baden of douchen tussen 2 en 6 uur na het aanbrengen van de gel (Androgel) heeft geen invloed op het verloop van de behandeling. Om testosteronoverdracht naar anderen te voorkomen: handen wassen met water en zeep na aanbrengen, behandelde zones met kleding bedekken nadat de gel is opgedroogd (na 3–5 min) en een douche nemen voorafgaand aan lichamelijk contact. Vermijd het gebruik van bodylotion en zonnebrandproducten op de aanbrengplaats op het moment van en net na aanbrengen van de gel.

Zwangere vrouwen dienen elk contact met oppervlakken waar de gel is aangebracht te vermijden vanwege mogelijke virilisatie van de foetus. Indien toch contact heeft plaatsgevonden, was het aangedane gebied direct met water en zeep.

Bronnen

Máxima Medisch Centrum (2018) Testosterontekort, geraadpleegd op 22 november 2018, op https://www.mmc.nl/urologie/aandoening-en-behandeling/testosterontekort/

Gezondr (z.j.), Mannen: 12 tips om je Testosteronspiegel te verhogen, geraadpleegd op 22 november 2018, op https://gezondr.nl/tips-testosteronspiegel-verhogen/

Urologie Slingeland (z.j.), Laag Testosterongehalte, geraadpleegd op 22 november 2018, op https://urologie.slingeland.nl/kenniscentrum/Behandelingen/testosteron/lage-testosteron/31/432/433

Gezondheid en Wetenschap (31 mei 2018), Tekort aan mannelijk hormoon testosteron en behandeling (hypogonadisme)- Patiëntenrichtlijn, geraadpleegd op 22 november 2018, op https://www.gezondheidenwetenschap.be/richtlijnen/tekort-aan-mannelijk-hormoon-testosteron-en-behandeling-hypogonadisme

Gezondheidsnet (27 september 2006), Teveel testosteron slecht voor hersenen, geraadpleegd op 22 november 2018, op https://www.gezondheidsnet.nl/hersenen-en-geheugen/teveel-testosteron-slecht-voor-hersenen

Zorginstituut Nederland (z.j.), Testosteron, geraadpleegd op 22 november 2018, op https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/t/testosteron

 

Toon meer

Hoe werkt Dokteronline.com?

1

Informatie gezondheid(s)(klachten)

2

Vraag een online consult aan bij een arts voor € 29,-

3

Een arts beoordeelt uw medische vragenlijst

4

Tijdens uw aanvraag kunt u kiezen voor 'gemak' of uw recept per post ontvangen.

Kies voor gemak

4

Tijdens het consult kunt u er tevens voor kiezen om het recept door te laten sturen naar Blueclinic. Blueclinic heeft toegang tot verschillende apotheken in Europa welke uw recept in ontvangst kunnen nemen en u het receptplichtige product kunnen verkopen en thuis bij u af kunnen leveren.
Bezoek de website van Blueclinic voor de actuele prijzen.

Informatie dossiers