Ciężka bezsenność 

Ciężka bezsenność 

Ciężka bezsenność to bardzo nieprzyjemna przypadłość, która może mieć poważne następstwa, takie jak złe funkcjonowanie w ciągu dnia.  



Należy rozróżnić łagodne i poważniejsze problemy ze snem. Na ogół o ciężkiej bezsenności mówi się, jeśli źle sypiasz co najmniej trzy razy w tygodniu, przez okres dłuższy niż trzy tygodnie i prowadzi to do złego funkcjonowania w ciągu dnia. Jeśli tylko od czasu do czasu zdarza Ci się źle sypiać, trwa to krócej niż trzy tygodnie i nie wiąże się z pogorszeniem funkcjonowania w ciągu dnia, mówimy o łagodnych problemach ze snem. Zwykle problemy te ustępują samoistnie. 

Pokaz więcej

Co to jest ciężka bezsenność?

Ciężką bezsenność można zdefiniować jako dolegliwości związane ze snem trwające dłużej niż trzy tygodnie, występujące co najmniej trzy razy w tygodniu i prowadzące do złego funkcjonowania w ciągu dnia. Dolegliwości związane ze snem mogą być różne: trudności z zasypianiem, częste wybudzanie się w nocy, budzenie się zbyt wcześnie, budzenie się niewypoczętym, niespokojne sny lub płytki sen. Wszystkie te dolegliwości mogą powodować gorsze funkcjonowanie w ciągu dnia, np. nadmierne zmęczenie, senność i drażliwość przez cały dzień oraz trudności z koncentracją. Dolegliwości te mogą ulec pogorszeniu przez niewłaściwe zachowania związane ze snem, np. zbyt długi sen, zaburzenia rytmu snu i czuwania, zażywanie tabletek nasennych lub picie alkoholu. Możliwe jest też, że u osoby cierpiącej na krótkotrwałą i niewielką bezsenność rozwinie się ostatecznie ciężka bezsenność. Wynika to głównie z czynników psychologicznych; jeśli jesteś przekonany, że nie możesz spać, powstają negatywne skojarzenia związane ze snem.  

Jakie są przyczyny ciężkiej bezsenności?

Ciężka bezsenność może mieć różne przyczyny. Kilka przykładów to: 

  • Dolegliwości psychologiczne; 
  • Dolegliwości fizyczne; 
  • Martwienie się i stres; 
  • Nieprawidłowe zachowania związane ze snem; 
  • Zaburzenia snu. 

W przypadku dolegliwości psychologicznych chodzi zwykle o zaburzenia lękowe lub depresję. Dolegliwości fizyczne mogą obejmować: potrzebę oddawania moczu w nocy, kaszel, swędzenie, duszności, ból, nocne poty, skurcze, niespokojne nogi, zgagę lub kołatanie serca. Wszystkie te dolegliwości sprawiają, że nie śpisz dobrze i często budzisz się w nocy, co niekorzystnie wpływa na jakość snu. Również zamartwianie się przed snem, np. pracą lub rodziną, nie sprzyja zaśnięciu. Nieprawidłowe zachowania związane ze snem także mogą prowadzić do ciężkiej bezsenności. Przykłady to:  

  • Zakłócenie rytmu snu i czuwania z powodu nagłej zmiany strefy czasowej (jet lag), praca na nocną zmianę, drzemki w ciągu dnia lub (zbyt) późne wstawanie rano; 
  • Zbyt wczesne kładzenie się spać; 
  • Picie wieczorem napojów zawierających kofeinę, takich jak kawa, cola i napoje energetyczne; 
  • Palenie, ponieważ nikotyna jest środkiem pobudzającym; 
  • Picie alkoholu; alkohol może powodować częstsze budzenie się w nocy; 
  • Uprawianie sportu wieczorem lub inna aktywność fizyczna, ponieważ organizm jest wtedy pobudzony i potrzebujesz więcej czasu, żeby zasnąć; 
  • Przyjmowanie leków o działaniu pobudzającym; 
  • Jedzenie zbyt późno wieczorem, wskutek czego organizm jeszcze długo jest zajęty trawieniem i nie może się odprężyć; 
  • Patrzenie w ekran przed snem, ponieważ niebieskie światło hamuje senność. 

Przyczyną poważnych problemów ze snem mogą też być zaburzenia snu, np. bezdech senny, narkolepsja, zespół niespokojnych nóg lub zespół opóźnionej fazy snu. Bezdech senny to choroba, w której podczas snu przestajesz oddychać na co najmniej 10 sekund. Może się to zdarzać wielokrotnie, nawet ponad pięć razy na godzinę, co ma duży wpływ na jakość snu. W rezultacie wstajesz niewypoczęty i czujesz się bardzo śpiący w ciągu dnia, przez co trudniej Ci się skupić. Narkolepsja to choroba objawiająca się częstym zasypianiem w ciągu dnia, nawet podczas wykonywania jakichś czynności. Zespół niespokojnych nóg powoduje, że nie można utrzymać nóg nieruchomo, czemu towarzyszy nieprzyjemne, ciężkie uczucie w nogach. Natomiast osoba cierpiąca na zespół opóźnionej fazy snu zasypia bardzo późno, co powoduje, że ​​rano jest bardzo śpiąca. Tego rytmu nie można zmienić. 

Jakie są rodzaje ciężkiej bezsenności?

Zasadniczo ciężka bezsenność objawia się poważnymi dolegliwościami związanymi ze snem, które utrzymują się dłużej niż trzy tygodnie, występują co najmniej trzy razy w tygodniu i powodują gorsze funkcjonowanie w ciągu dnia. Rozróżnia się łagodne i poważne dolegliwości związane ze snem. Łagodne dolegliwości związane ze snem zwykle ustępują samoistnie i wynikają z konkretnej przyczyny, np. nagłej zmiany strefy czasowej (jet lag). Łagodne dolegliwości związane ze snem nie prowadzą też do złego funkcjonowania w ciągu dnia. 

Jak rozpoznać ciężką bezsenność?

Ciężką bezsenność można rozpoznać po jednym z poniższych objawów: 

  • Trudności z zasypianiem; 
  • Budzenie się niewypoczętym, nawet po co najmniej 8 godzinach snu; 
  • Częste wybudzanie się w nocy; 
  • Budzenie się zbyt wcześnie; 
  • Niespokojne sny lub koszmary senne; 
  • Płytki sen; 
  • Zmęczenie, senność i drażliwość w ciągu dnia; 
  • Trudności z koncentracją w ciągu dnia; 
  • Chrapanie; 
  • Nocne poty; 
  • Potrzeba oddawania moczu raz lub kilka razy w nocy. 

Co można zrobić samemu przeciwko ciężkiej bezsenności?

Jeśli cierpisz na ciężką bezsenność, lekarz może doradzić pewne użyteczne zmiany. Przykłady to: 

  • Używaj łóżka tylko do spania. Nie jedz, nie czytaj ani nie oglądaj telewizji w łóżku. 
  • Wypij szklankę ciepłego mleka przed snem. 
  • Wykonuj ćwiczenia relaksacyjne, takie jak medytacja. 
  • Nie wdawaj się w burzliwe dyskusje co najmniej dwie godziny przed snem. 
  • Wieczorem unikaj kofeiny (kawa, czarna herbata, cola, czekolada). 
  • Unikaj alkoholu. 
  • Staraj się także w weekend przestrzegać swojego zwykłego harmonogramu snu; kładź się spać najwyżej 1 godzinę później i śpij najwyżej 1 godzinę dłużej niż w tygodniu. 
  • Wieczorem unikaj sportu i innych aktywnych zajęć. 
  • Staraj się nie dopuścić do negatywnych skojarzeń związanych ze snem, aby nie popaść w błędne koło. 
  • Staraj się wyjść rano na spacer. Światło słoneczne powoduje, że ​​organizm „wie”, że jest dzień. 
  • Zadbaj o wystarczającą ilość ruchu, uprawiaj sport. 

Są to ogólne porady; jeśli ciężka bezsenność jest wynikiem dolegliwości psychologicznych, np. zaburzeń lękowych lub depresji, należy przestrzegać zaleceń lekarza prowadzącego. 

Jakie są metody leczenia?

Leki 

Z reguły lekarze są ostrożni z lekami na bezsenność. Celem jest mianowicie zmniejszenie dolegliwości przez usunięcie jak najwięcej przyczyn. Leki przepisuje się tylko na krótki okres, ponieważ ich działanie terapeutyczne zmniejsza się po dwóch tygodniach, a działania niepożądane pozostają. Można je na przykład przepisać w przypadku krótkotrwałej ciężkiej bezsenności z powodu przemijających problemów albo bezsenności prowadzącej do poważnych zaburzeń funkcjonowania w ciągu dnia. Gdy pacjent zgłasza się do lekarza z powodu poważnych problemów ze snem, zwykle rozmowa przebiega następująco: 

  • Omawia się charakter dolegliwości (czy pacjent ma problem z zasypianiem, wybudza się często w nocy, budzi się zbyt wcześnie, nie budzi się wypoczęty?); 
  • Omawia się czas trwania, przebieg i częstotliwość występowania dolegliwości; 
  • Czy dolegliwości pojawiają się w ciągu dnia lub wpływają na codzienne funkcjonowanie? (zmęczenie, trudności z koncentracją); 
  • Jakie są możliwe przyczyny? 
  • Wzorzec snu (jak wygląda obecnie wzorzec snu, a jak wyglądał przed wystąpieniem dolegliwości); 
  • Jakie są oczekiwania pacjenta dotyczące snu? 
  • Czego pacjent już sam próbował, żeby lepiej sypiać? 
  • Czy występują inne objawy, np. chrapanie, niespokojne nogi, nocne skurcze łydek lub senność w ciągu dnia? 
  • Jakie są oczekiwania pacjenta dotyczące możliwych rozwiązań na bezsenność? 

Jeśli lekarz uzna to za konieczne, może przepisać lek nasenny z grupy tzw. „produktów zet”. Są to środki nasenne i uspokajające, które działają tłumiąco na ośrodkowy układ nerwowy, a oprócz tego skracają czas zasypiania. Przykładami są zolpidem i zopiklon. Wybór leków zależy oczywiście od indywidualnych dolegliwości. Lekarz wystawi receptę tylko na 5 do 10 tabletek, ponieważ takich leków nie powinno się stosować przez dłuższy okres. Jeśli przyczyną problemów ze snem są zaburzenia snu, wtedy oczywiście należy najpierw rozwiązać ten problem. Lekarz może też skierować Cię na badanie snu w szpitalu. Zostaniesz wtedy na noc w szpitalu i podczas tej nocy Twój sen zostanie szczegółowo zbadany. 

Więcej informacji na temat odpowiedzialnego stosowania tych leków zawierają nasze Zasady dotyczące leków „zet”

Alternatywne sposoby leczenia 

Można również wybrać alternatywne metody leczenia, np. stosowanie melatoniny. Melatonina to hormon naturalnie występujący w naszym organizmie, który odgrywa rolę w regulacji cyklu snu i czuwania. Zwykle poziom melatoniny we krwi wzrasta późnym wieczorem. Powoduje to senność i obniżenie temperatury ciała. Melatoninę stosuje się zwłaszcza w przypadku zakłócenia rytmu dobowego spowodowanego nagłą zmianą strefy czasowej (jet leg). Jest to zalecane tylko w przypadku lotów przez co najmniej pięć stref czasowych . Melatonina nie ma klinicznie istotnego wpływu na przewlekłą bezsenność ani dolegliwości związane z pracą na nocną zmianę. Dostępne są też różne produkty na bazie roślin leczniczych, np. waleriany lub męczennicy. Waleriana wydaje się być skuteczna, ale wyniki badań nie są jednoznaczne. Na temat skuteczności innych roślinnych produktów leczniczych nie ma niestety wystarczających danych. 

Zmiana stylu życia 

Jak wspomniano powyżej, w celu zmniejszenia objawów ciężkiej bezsenności zalecane są również zmiany stylu życia. Warto na przykład zadbać o wystarczającą ilość ruchu i uprawiać sport, aby zmęczyć się fizycznie i poprawić ogólny stan zdrowia. Wskazany jest również poranny spacer, aby obudzić organizm, a jednocześnie dostarczyć mu dużą dawkę witaminy D. Zaleca się też unikanie wieczorem alkoholu i kofeiny; są to substancje pobudzające, które zakłócają sen. Chociaż po alkoholu zasypia się szybciej, ma on bardzo niekorzystny wpływ na ogólną jakość snu, ponieważ powoduje, że często się wybudzasz i śpisz bardzo lekko. 

Możliwe ryzyko i działania niepożądane 

Ponieważ leki na sen niosą ze sobą ryzyko i powodują działania niepożądane, m.in. senność w ciągu dnia, wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i uzależnienie, zaleca się stosowanie tylko krótko działających tabletek nasennych, w jak najniższej dawce. Działanie tych środków zmniejsza się ponadto po dwóch tygodniach, bo organizm przyzwyczaja się do nich. 

Jak zapobiec ciężkiej bezsenności?

W niektórych przypadkach ciężkiej bezsenności nie da się zapobiec, np. jeśli wynika z zaburzeń snu lub depresji. Jeżeli jednak cierpisz na łagodną bezsenność, możesz zapobiec rozwinięciu się ciężkiej bezsenności, stosując się do powyższych wskazówek i unikając nieprawidłowych zachowań przed snem. 

Źródła informacji

Farmacotherapeutisch Kompas (2020). Slapeloosheid [Bezsenność]. Pobrano 1 czerwca 2020 r. ze strony https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/slapeloosheid 

Farmacotherapeutisch Kompas (2020). Zolpidem. Pobrano 1 czerwca 2020 r. ze strony https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/z/zolpidem 

Farmacotherapeutisch Kompas (2020). Zopiclon. Pobrano 1 czerwca 2020 r. ze strony https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/z/zopiclon 

Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie. (2010, 26 sierpnia). Slapeloosheid [Bezsenność]. Pobrano 1 czerwca 2020 r. ze strony https://www.apotheek.nl/klachten-ziektes/slapeloosheid#wat-is-slapeloosheid 

Ocenił(a):

Drs. Arco Verhoog, Farmaceuta
Nr wpisu do rejestru: BIG: 19065378617

Drs. Arco Verhoog studiował farmację na uniwersytecie RUG w Groningen. W latach 2005 do 2008 pracował jako farmaceuta w Holandii i na Sint Maarten. Od 2008 roku Arco Verhoog pracuje jako kierownik apteki na Curaçao.