Antykoncepcja

Antykoncepcję dzieli się na dwie główne grupy: hormonalne środki antykoncepcyjne i niehormonalne środki antykoncepcyjne. Jest też trzecia opcja: antykoncepcja ostateczna (sterylizacja).

Hormonalne środki antykoncepcyjne

• Tabletka antykoncepcyjna

Tabletka antykoncepcyjna to jeden z najpopularniejszych sposobów zapobiegania ciąży. Działa na bazie hormonów. Większość tabletek to połączenie żeńskich hormonów płciowych: estrogenu i progestagenu. Substancje te są tak dobrane, żeby hamować owulację, przez co nie dochodzi do uwolnienia komórki jajowej. Dodatkowo hormony zmieniają śluzówkę macicy i szyjki macicy. Plemnikom trudniej wtedy dostać się do macicy, a nawet jeśli dojdzie do zapłodnienia, komórka jajowa nie może się zagnieździć.

Rodzaje tabletek antykoncepcyjnych

Jest kilka rodzajów tabletek antykoncepcyjnych, więc czasem można się w tym pogubić.

• Tabletka jednofazowa: Wszystkie tabletki w blistrze mają taki sam skład. Każda zawiera tę samą ilość substancji czynnych.
• Jeśli tabletka jednofazowa ma mniej niż 30 mikrogramów estrogenu, nazywa się ją tabletką sub-30.
• Jeśli zawiera od 30 do 50 mikrogramów estrogenu, to tabletka sub-50.

Im mniej estrogenu w tabletce, tym mniejsze ryzyko skutków ubocznych.

• Tabletka wielofazowa: Tutaj dawki substancji czynnych różnią się między tabletkami. Jedna tabletka ma więcej estrogenu lub progestagenu niż inna. Tabletka wielofazowa naśladuje naturalny cykl hormonalny. Różnice w dawkowaniu można poznać po różnych kolorach tabletek.
• Minipigułka: Są też tabletki zawierające tylko jeden hormon (progesteron). Tzw. minipigułki są łagodniejsze, mają mniej skutków ubocznych i można je brać podczas karmienia piersią.

Stosowanie tabletki antykoncepcyjnej

Tabletka antykoncepcyjna jest bardzo skuteczna, jeśli bierzesz ją prawidłowo. Sposób stosowania zależy od rodzaju tabletki. W przypadku większości tabletek przez 3 tygodnie codziennie bierzesz jedną tabletkę. Potem masz tzw. tydzień przerwy: 7 dni bez tabletki. W tym czasie pojawia się krwawienie podobne do miesiączki, ale zwykle jest ono dość lekkie. To tzw. krwawienie z odstawienia. W trakcie tygodnia przerwy też jesteś chroniona przed ciążą. Są też tabletki, przy których nie robi się przerwy – wtedy bierzesz tabletkę codziennie, aż skończysz blister i od razu zaczynasz kolejny. W zależności od rodzaju tabletki, mimo to może pojawić się krwawienie z odstawienia. Działanie tabletki szybko się kończy – po jej odstawieniu płodność wraca praktycznie od razu.

Tabletka antykoncepcyjna w innych celach

Czasem kobiety biorą tabletki nie tylko po to, żeby nie zajść w ciążę. Na przykład przy problemach z miesiączką, takich jak obfite krwawienia, silne bóle czy bardzo nieregularny cykl. Tabletka zastępuje wtedy naturalne miesiączki łagodnym, regularnym krwawieniem z odstawienia, co łagodzi te dolegliwości.

Kobiety stosujące tabletki mogą przesuwać termin miesiączki. To przydatne np. przed operacją, wyjazdem, zawodami sportowymi albo gdy miesiączka z innych powodów jest nie na rękę.

Tabletka antykoncepcyjna awaryjna

Tabletka antykoncepcyjna awaryjna to nie to samo, co zwykła tabletka antykoncepcyjna. Tzw. „tabletka dzień po” służy tylko do zapobiegania ciąży po niezabezpieczonym seksie. Zawiera określoną ilość hormonów, które hamują owulację i/lub uniemożliwiają zagnieżdżenie się zapłodnionej komórki jajowej. Dzięki temu nie dochodzi do ciąży. Tabletkę trzeba jednak wziąć jak najszybciej: najlepiej w ciągu 12 godzin, ale można też do 3-5 dni po niezabezpieczonym stosunku.

Zastrzyk antykoncepcyjny

Kobiety, które mają problem z codziennym braniem tabletki, mogą wybrać zastrzyk antykoncepcyjny. W tym przypadku hormony są wstrzykiwane do organizmu i chronią przed ciążą przez 12 tygodni. Zastrzyk podaje lekarz lub pielęgniarka.

Implant antykoncepcyjny

Implant hormonalny to mały pręcik umieszczany pod skórą w górnej części ramienia. Codziennie uwalnia niewielką ilość hormonów. Dzięki temu przez 3 lata jesteś cały czas chroniona przed ciążą. Implant zakłada lekarz lub pielęgniarka.

Plastry antykoncepcyjne

Podczas stosowania plastra antykoncepcyjnego hormony wchłaniają się przez skórę do krwi. Plaster zmienia się raz w tygodniu. Po trzech tygodniach jest tydzień przerwy, w którym pojawia się krwawienie z odstawienia.

Pierścień dopochwowy

Pierścień dopochwowy uwalnia hormony do śluzówki pochwy. Zostaje na miejscu przez trzy tygodnie, potem jest tydzień przerwy. Pierścień łatwo założyć i wyjąć – przypomina to zakładanie tamponu.

Wkładka domaciczna z hormonami

Wkładka domaciczna, czyli Intra Uterine Device (IUD) lub spirala, to mała plastikowa kotwiczka, którą lekarz umieszcza w macicy. Codziennie uwalnia niewielką ilość progestagenu. Dzięki temu jesteś stale chroniona przed ciążą. Wkładkę hormonalną wymienia się po 5 latach.

Nehormonalne środki antykoncepcyjne

Są też sposoby na zapobieganie ciąży bez użycia hormonów. Środki barierowe, takie jak prezerwatywa czy diafragma, świetnie się do tego nadają. Inną opcją jest wkładka miedziana. Brak hormonów oznacza brak skutków ubocznych i możliwość bezpiecznego stosowania przez kobiety karmiące piersią.

Środki barierowe: Środek barierowy blokuje drogę plemnikom do macicy. Takie środki dosłownie tworzą barierę między nasieniem a macicą.

Jest kilka rodzajów:

• Prezerwatywa: To jedyny nieostateczny środek antykoncepcyjny przeznaczony dla mężczyzn. Prezerwatywy są bezpieczne, jeśli używasz ich zgodnie z instrukcją. Dodatkowo chronią przed chorobami przenoszonymi drogą płciową (STI, czyli chorobami wenerycznymi). Prezerwatywy są dostępne w różnych rodzajach i rozmiarach. Wybierz taki, który dobrze pasuje i jest wygodny.
• Prezerwatywa dla kobiet: To rodzaj woreczka z gumową obręczą. Zakłada się ją (do maksymalnie 24 godzin) przed stosunkiem do pochwy. Nie trzeba więc przerywać seksu, jak przy prezerwatywie męskiej. Prezerwatywa dla kobiet też chroni przed STI.
• Diafragma: To gumowa nakładka zakładana na szyjkę macicy. Można ją założyć do 2 godzin przed seksem. Diafragmę zawsze stosuje się razem z żelem plemnikobójczym. Po stosunku diafragma powinna zostać w pochwie jeszcze przez 6 godzin. Dopiero wtedy masz pewność, że wszystkie plemniki zostały zniszczone i można ją bezpiecznie wyjąć.
• Wkładka miedziana: To małe, kotwiczkowate urządzenie umieszczane w macicy. Cały czas uwalnia niewielką ilość miedzi, która unieszkodliwia plemniki i uniemożliwia zapłodnienie. Wkładka miedziana chroni przed ciążą przez 5 do 10 lat. Zakłada ją lekarz.

Antykoncepcja ostateczna

Ostateczną formą antykoncepcji jest sterylizacja. To zabieg chirurgiczny, po którym płodność zostaje trwale zakończona. Po sterylizacji nie można już mieć dzieci. Sterylizacja jest więc dla osób, które nie chcą (więcej) dzieci. Zarówno mężczyzna, jak i kobieta mogą się jej poddać.

Sterylizacja u mężczyzn

Podczas wazektomii (sterylizacji mężczyzny) przecina się nasieniowody. Dzięki temu nasienie nie zawiera już plemników i nie może dojść do zapłodnienia. Zabieg wykonuje urolog.

Sterylizacja u kobiet

Jeśli kobieta decyduje się na sterylizację, jajowody zostają zamknięte. Wtedy dojrzałe komórki jajowe nie mają kontaktu z plemnikami. Obecnie urolog wykonuje ten zabieg przez dwa małe nacięcia w brzuchu (laparoskopia).

Sterylizacja, zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, jest wykonywana ambulatoryjnie. Można wrócić do domu tego samego dnia.

Innym sposobem zapobiegania ciąży, bez użycia regularnych środków antykoncepcyjnych, jest wstrzemięźliwość okresowa. Polega to na wyliczeniu, kiedy kobieta jest płodna. W tym czasie nie uprawia się seksu lub stosuje środek barierowy (prezerwatywę lub diafragmę). Jest kilka metod obliczania okresu płodności:

Metoda termiczna

W okolicach owulacji temperatura ciała kobiety nieznacznie wzrasta. Codzienne mierzenie temperatury pozwala wyliczyć indywidualny profil płodności. Są do tego specjalne termometry i urządzenia elektroniczne, które robią obliczenia. Można też prowadzić notatki ręcznie.

Żeby dobrze monitorować temperaturę, trzeba mierzyć ją codziennie o tej samej porze. Odstępstwa mogą powodować zmiany temperatury i wynik będzie mniej wiarygodny. Na wyniki wpływają też takie czynniki jak alkohol, brak snu czy stres.

Metoda śluzu szyjkowego

W okolicach owulacji zmienia się skład śluzu szyjkowego. Codzienna obserwacja śluzu z pochwy pozwala określić, czy kobieta jest płodna, czy nie. Nie zawsze łatwo zauważyć różnice w śluzie.

Metoda kalendarzowa

Przy regularnym cyklu owulacja (a więc i okres płodny) wypada w określonym czasie. Śledząc cykl w kalendarzu, można z czasem przewidzieć okres płodności. Nieregularny cykl bardzo utrudnia określenie dni płodnych.

Stosowanie środków antykoncepcyjnych może wiązać się z ryzykiem i skutkami ubocznymi. Zależy to od wybranego środka.

Ryzyka i skutki uboczne hormonalnych środków antykoncepcyjnych

Hormonalne środki antykoncepcyjne mogą powodować skutki uboczne. Najczęstsze z nich to:

• Niewielkie krwawienia poza miesiączką (krwawienia przełomowe lub „spotting”)
• Bóle głowy
• Napięcie lub ból piersi
• Przyrost masy ciała
• Zatrzymywanie wody w organizmie
• Wahania nastroju

Rzadziej, ale poważniejsze skutki uboczne to m.in. nowotwory i zakrzepica. Kobiety stosujące tabletki lub inne formy hormonalnej antykoncepcji mają nieco wyższe ryzyko tych chorób. Kobiety po 35. roku życia, które palą papierosy, mają jednak większe ryzyko tych skutków ubocznych. Zaleca się, by nie stosowały one hormonalnej antykoncepcji. Dotyczy to też kobiet z określonymi schorzeniami lub przyjmujących niektóre leki.

Zapomnienie o hormonalnych środkach antykoncepcyjnych

Hormonalne środki antykoncepcyjne są skuteczne tylko wtedy, gdy stosuje się je bardzo dokładnie. Jeśli np. zapomnisz wziąć tabletkę, założyć nowy pierścień lub plaster, możesz nie być już optymalnie chroniona przed ciążą. Dotyczy to też sytuacji, gdy tabletka została zwymiotowana lub plaster się odkleił. Organizm mógł wtedy nie wchłonąć odpowiedniej ilości substancji czynnych. W ulotce produktu znajdziesz informację, co zrobić w takiej sytuacji.

Hormonalne środki antykoncepcyjne a karmienie piersią

Hormony w środkach antykoncepcyjnych nie zawsze są odpowiednie dla kobiet karmiących piersią. Zwłaszcza środki z estrogenem na początku zmniejszają produkcję mleka. Dlatego nie powinno się ich stosować w pierwszych sześciu tygodniach karmienia piersią.

Minipigułka zawierająca tylko progesteron nie wpływa na produkcję mleka. Można ją stosować podczas karmienia piersią. Dotyczy to też wkładki domacicznej, którą jednak można założyć dopiero po 4-6 tygodniach od porodu.

Hormony, które przyjmujesz, mogą przenikać do mleka i w ten sposób trafiać do dziecka. Nie jest to jednak koniecznie szkodliwe dla dziecka.

Ryzyka i skutki uboczne niehormonalnych środków antykoncepcyjnych

Stosowanie niehormonalnej antykoncepcji wiąże się z małym lub żadnym ryzykiem i skutkami ubocznymi. Założenie wkładki miedzianej może być bolesne. Niektóre kobiety z wkładką miedzianą mają też bardziej obfite miesiączki.

Sterylizacja to zabieg chirurgiczny, więc wiąże się z typowym ryzykiem operacyjnym.

Skuteczność środków barierowych mocno spada, jeśli prezerwatywa lub diafragma nie są używane prawidłowo. Prezerwatywa może np. pęknąć, a diafragma się przesunąć. Niektóre leki mogą też uszkadzać materiał środka antykoncepcyjnego, przez co staje się on mniej skuteczny. Przed użyciem zawsze dokładnie przeczytaj instrukcję.

Ryzyka i skutki uboczne alternatywnej metody antykoncepcji

Skuteczność alternatywnej metody antykoncepcji, czyli wstrzemięźliwości okresowej, jest (znacznie) niższa niż w przypadku regularnych środków antykoncepcyjnych. Przy metodzie kalendarzowej i termicznej dane muszą być bardzo dokładnie prowadzone. Przy metodzie śluzu szyjkowego nie zawsze łatwo ocenić śluz. Dodatkowo plemniki mogą przeżyć w macicy kilka dni. Jeśli wstrzemięźliwość okresowa zostanie zastosowana zbyt późno, istnieje ryzyko zapłodnienia komórki jajowej.

Stosując wstrzemięźliwość okresową jako metodę antykoncepcji, więcej kobiet zachodzi w ciążę przypadkowo niż przy regularnych środkach antykoncepcyjnych.

https://www.anticonceptie.nl/anticonceptiemethoden/

https://www.apotheek.nl/klachten-ziektes/noodanticonceptie#!

https://www.apotheek.nl/klachten-ziektes/voorkomen-van-zwangerschap#!

https://www.sense.info/nl/condoom-pil-en-meer/spiraal-ring-en-andere-middelen/onbetrouwbare-methodes

https://www.thuisarts.nl/anticonceptie

https://www.thuisarts.nl/anticonceptie/ik-wil-anticonceptie-gaan-gebruiken-na-bevalling