Ból

Ogólnie ból dzielimy na 4 typy: ból nocyceptywny, ból neuropatyczny, ból psychogenny i ból przewlekły.

Ból nocyceptywny

Ból nocyceptywny pojawia się, gdy dochodzi do uszkodzenia tkanek. Substancje uwalniane przy tym pobudzają nerwy bólowe, które przekazują sygnał do mózgu. Jeśli ból pochodzi ze skóry, mięśni, kości albo tkanki łącznej, mówimy o bólu somatycznym. Jest on ostry i łatwo wskazać jego źródło. Jeśli ból bierze się z narządów wewnętrznych, nazywamy go bólem trzewnym. Taki ból jest często tępy, uporczywy i trudno znaleźć jego przyczynę.

Ból neuropatyczny

W bólu neuropatycznym problem leży w uszkodzeniu samych komórek nerwowych. Ten ból często opisywany jest jako palący, ostry i napadowy. Przyczyn może być sporo. Osoby z cukrzycą są bardziej na niego narażone, ale też ci, którzy przeszli zakażenie wirusem opryszczki, np. półpasiec, zwłaszcza jeśli zachorowali w starszym wieku. Taki ból leczy się inaczej niż typowy ból ostry. Wyróżniamy ból neuropatyczny obwodowy, czyli taki, który bierze się z zakończeń nerwowych, oraz ból neuropatyczny ośrodkowy, którego źródło jest w mózgu, pniu mózgu lub rdzeniu kręgowym, czyli w układzie nerwowym.

Ból psychogenny

Ból psychogenny nie ma konkretnej, widocznej przyczyny, ale wynika z problemów psychicznych. Często pacjent trafia do specjalisty, który po dłuższym czasie może znaleźć powód. Przekonania, lęki czy trudne wspomnienia mogą prowadzić do takiego bólu. Często osoby z tym bólem mają nierozwiązane sprawy, które są jego źródłem.

Ból przewlekły

O bólu przewlekłym mówimy, gdy trwa dłużej niż pół roku. Częściej pojawia się u starszych osób, a przez to, że społeczeństwo się starzeje, liczba takich przypadków będzie rosnąć. Taki ból bardzo negatywnie wpływa na jakość życia na dłuższą metę.

Pierwszym krokiem przy bólu jest usunięcie jego przyczyny. Warto też być aktywnym, nawet jeśli coś boli, ale nie należy się przeciążać.

Bierz lek przeciwbólowy w odpowiednio wysokiej dawce i regularnie. Dzięki temu łatwiej kontrolować ból.

Gdy poczujesz poprawę, możesz stopniowo wracać do codziennych zajęć.

Niektóre leki są łatwo dostępne bez recepty i każdy je zna. To np. paracetamol i słabsze dawki niektórych NLPZ, jak ibuprofen, diklofenak czy naproksen.
Leki przeciwbólowe trzeba brać w odpowiedniej dawce, a w zależności od czasu działania można je stosować kilka razy dziennie.

Jeśli ból nie mija przez kilka dni albo zwykłe leki bez recepty nie pomagają, najlepiej skonsultować się z lekarzem.

Lekarze stosują tzw. drabinę analgetyczną WHO przy leczeniu ostrego i przewlekłego bólu nocyceptywnego:

Krok 1: Najpierw paracetamol w odpowiedniej dawce. U zdrowych dorosłych to 3 razy dziennie po 1000 mg.
Przy ostrym bólu mięśni i stawów najpierw paracetamol lub miejscowo krem, maść albo żel z NLPZ.

Krok 2: Jeśli paracetamol nie wystarcza, można sięgnąć po NLPZ (diklofenak, ibuprofen lub naproksen). Trzeba brać pod uwagę stan zdrowia pacjenta. Niektóre osoby powinny unikać tych leków, np. z cukrzycą, chorobami nerek czy serca. Czasem można wybrać zastrzyk. W razie potrzeby można połączyć NLPZ z paracetamolem, żeby wzmocnić efekt. Gdy ból się zmniejszy, warto stopniowo odstawiać leki przeciwbólowe.

Krok 3: Tramadol. To słabo działający opioid. Można go łączyć z paracetamolem i NLPZ, jeśli sam tramadol nie wystarcza. Też tutaj warto stopniowo odstawiać leki, gdy ból ustępuje.

Krok 4: Silnie działające opioidy. Mogą być w tabletkach albo plastrach z substancją czynną.

Krok 5: Podskórne lub dożylne podanie silnych opioidów.
Przy niektórych rodzajach bólu zwykłe leki przeciwbólowe mogą nie działać, np. przy migrenie. Jeśli boli układ ruchu, lekarz może skierować do fizjoterapeuty.

Ból neuropatyczny leczy się zwykle lekami wpływającymi na przewodnictwo nerwowe. Takie leki czasem stosuje się też przy innych chorobach, jak padaczka czy depresja. Na efekty trzeba poczekać kilka dni lub tygodni. Są też inne opcje, jak blokada nerwu czy zastrzyki z kortykosteroidem. Skontaktuj się z lekarzem, jeśli podejrzewasz ból neuropatyczny.

Leczenie bólu psychogennego często obejmuje nie tylko leki, ale też wsparcie psychologiczne.
Leczenie bólu przewlekłego jest trudniejsze, bo duże znaczenie mają tu czynniki psychiczne. W takim bólu lekarz może być ważnym wsparciem, pomagać budować tolerancję i szukać rozwiązań. Poza lekami przeciwbólowymi można stosować leki tłumiące bodźce bólowe albo zwiększające tolerancję na ból. Taki ból często leczy się podobnie jak depresję. Skontaktuj się z lekarzem, jeśli masz taki rodzaj bólu.

W leczeniu ostrego i przewlekłego bólu nocyceptywnego najlepiej stosować paracetamol, bo ryzyko skutków ubocznych jest dużo mniejsze niż przy innych lekach przeciwbólowych. Jeśli używasz NLPZ, wybieraj jak najniższe dawki i nie łącz różnych NLPZ, bo wtedy rośnie ryzyko działań niepożądanych. Przy tramadolu pamiętaj, że może on wpływać na zdolność prowadzenia auta i bezpieczeństwo na drodze. Dopiero po 2 tygodniach stałego stosowania tramadol jest bezpieczny dla kierowców. Przy długim stosowaniu tramadolu istnieje ryzyko uzależnienia i objawów odstawienia. Można tego uniknąć, stopniowo zmniejszając dawkę i nie przerywając leczenia nagle.

Breivik H et al: Survey of chronic pain in Europe: Prevalence, impact on daily life, and treatment. European Journal of Pain, 2006; 10:287-333

NHG-standaard Pijn: https://www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-pijn

https://www.thuisarts.nl/pijn/ik-heb-last-van-pijn

http://www.pijn.nl/locatie-van-pijnsymptomen/algemene-pijnsyndromen/neuropatische-pijn.html

https://mens-en-gezondheid.infonu.nl/aandoeningen/188818-psychogene-pijn-pijnstoornis-door-psychologische-factoren.html

https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/acute_en_chronische_nociceptieve_pijn