SOA

SOA is de afkorting van Seksueel Overdraagbare Aandoening. De naam omvat ziekten die seksueel overdraagbaar zijn, hoewel dat niet de enige manier van overdracht hoeft te zijn. In Nederland laten gemiddeld jaarlijks ruim 250.000 mensen zich testen op een soa. Bij ongeveer de helft daarvan wordt dan ook een soa-diagnose gesteld. 

Niet altijd geven soa’s klachten, maar als ze onbehandeld blijven kunnen ze ernstige gevolgen hebben, zoals onvruchtbaarheid, of, zoals bij een Hiv-besmetting, AIDS. Gelukkig hoeft dit niet te gebeuren en zijn de meeste soa’s goed te behandelen. Bekende SOA’s, die we hier gaan bespreken, zijn chlamydia, genitale wratten en herpes genitalis. 

Chlamydia

 

Wat is Chlamydia?

Chlamydia wordt veroorzaakt door de bacterie Chlamydia trachomatis. Het kan infecties veroorzaken in de urinebuis, baarmoederhals, endeldarm of keel, maar kan zich ook uitbreiden naar de bijballen, baarmoeder of eileiders. 

Wat zijn de oorzaken van chlamydia? 

Chlamydia kunt u alleen krijgen door onveilige seks. De kans dat je chlamydia krijgt van orale seks is erg klein. 

Welke vormen van chlamydia zijn er? 

Chlamydia kent een tweede verschijningsvorm, lymphogranuloma venereum (LGV). Dit is een variant van chlamydia die vaker voorkomt bij HIV-geïnfecteerde mannen die seks hebben met mannen. Voor deze verschijningsvorm geldt een ander behandelplan. 

Hoe kunt u chlamydia herkennen? 

De meest voorkomende klachten bij vrouwen, die kunnen wijzen op een infectie zijn:  

  • Pijn of een branderig gevoel bij het plassen 
  • Pijn en bloedverlies tijdens of na het vrijen, of bloedverlies als u niet ongesteld bent 
  • Meer of abnormale vaginale afscheiding 
  • Jeuk bij de anus, (bloederige) afscheiding bij de ontlasting of diarree 
  • Veel pijn in de onderbuik, eventueel met koorts 
  • Bekkenontsteking met koorts 

Bij mannen is het te herkennen aan: 

  • Pijn of een branderig gevoel bij het plassen 
  • Afscheiding uit de plasbuis, vooral ’s morgens 
  • Jeuk bij de anus, (bloederige) afscheiding bij de ontlasting en diarree 
  • Pijn in de balzak 

 

Kunt u zelf iets doen tegen chlamydia? 

Er is geen andere behandeling bekend tegen chlamydia, dan een antibioticakuur via de arts. Het is belangrijk dat u deze aandoening niet onbehandeld laat.  Een onbehandelde chlamydia-infectie kan bij vrouwen resulteren in ontstekingen in de eileiders en het bekkengebied, chronische buikpijn, maar bovenal buitenbaarmoederlijke zwangerschappen en onvruchtbaarheid. Bij besmetting tijdens de zwangerschap kan het resulteren in vroeggeboorte, een te laag geboortegewicht, of ontstekingen aan ogen of longen. Bij mannen lijken de gevolgen minder ernstig; naast ontstekingen in de bijbal en de prostaat, kan er een tijdelijk verminderde vruchtbaarheid optreden. 

Wat zijn de behandelingen?

Als er geen sprake is van zwangerschap, en niet van lymphogranuloma venereum (LGV).

1e keus: azitromycine oraal eenmalig 1000mg of doxycycline oraal 7 dagen.  

2e keus:

  • Amoxicilline oraal of  
  • Levofloxacine oraal of 
  • Ofloxacine oraal. Behandeling gedurende 7 dagen. 

Bij rectale infectie: 

  • Doxycycline oraal 7 dagen 

Bij zwangerschap worden aangeraden: 

  • Azitromycine oraal (voorkeur) eenmalig of 
  • Amoxicilline oraal, 7 dagen 

Bij lymphogranuloma venereum (LGV) word geadviseerd: 

  • Oxycycline oraal (voorkeur), 21 dagen 
  • Erytromycine oraal, 21 dagen 

 

Medicijnen 

Chlamydia kan alleen behandeld worden met antibiotica. 

Alternatieve behandelingen 

Er zijn geen alternatieve behandelingen voor chlamydia. 

Leefstijl veranderingen 

Om te voorkomen dat u besmet wordt met chlamydia, is het altijd beter om seks te hebben met condoom. Als u chlamydia heeft, waarschuw dan alle eventuele bedpartners, zodat zij zich ook kunnen laten testen en kunnen voorkomen dat ze anderen besmetten. 

Genitale wratten 

 

Wat zijn genitale wratten? 

Genitale wratten zijn, zoals de naam al aangeeft, wratten rond of op de geslachtsdelen. Ze worden veroorzaakt door een HPV-virus. Een probleem bij deze soa is dat de wratten pas na enige tijd opkomen, terwijl u dit virus al wel kunt overdragen. De wratten komen op bij de penis, de vagina of de anus. In eerste instantie zijn de wratten klein, en groeien dan uit. De kleur is rozerood of grijswit. Meestal groeien ze in groepjes, en ze kunnen zich uitbreiden. 

Wat zijn de oorzaken van genitale wratten? 

De oorzaak van genitale wratten is een HPV-virus. Dit virus kunt u oplopen door seks, maar het kan ook overgedragen worden via de vingers of een gebruikte handdoek. Ook kan het worden uitgescheiden door de huid rond geslachtsdelen. Hierdoor beschermen ook condooms niet 100% tegen dit virus. Tenslotte komt het vaak voor dat mensen niet ziek worden van dit virus, en geen wratten krijgen. Ze kunnen het dan echter nog wel doorgeven. Ze zijn dan drager van het virus. 

Welke vormen van genitale wratten zijn er? 

Er is slechts één vorm genitale wratten, deze worden veroorzaakt door het HPV virus type 6 en 11. 

Hoe kunt u genitale wratten herkennen? 

De meest voorkomende klachten die kunnen wijzen op een besmetting met het HPV-virus zijn: 

  • Wratten rondom, op en in de geslachtsdelen 
  • Onzichtbare wratten in de vagina of op de baarmoedermond 
  • Wratten rondom de anus, deze kunnen ook ontstaan als u geen anale seks gehad heeft. 
  • Jeuk, pijn of een branderig gevoel 

 

Kunt u zelf iets doen tegen genitale wratten? 

Genitale wratten verdwijnen meestal spontaan, maar als u er veel last van heeft, dan kunt u, net als bij andere wratten, gedurende vijf tot zestien weken een zalf of vloeistof aanbrengen op de wratten. Het virus zelf zal niet uit uw lichaam verdwijnen. 

Wat zijn de behandelingen? 

Omdat genitale wratten ook spontaan kunnen verdwijnen, zal de arts met u overleggen of een behandeling gewenst is. Als dat het geval is, dan zijn er drie keuzen: 

  • 1e keus: Het middel podofyllotoxine. Breng daarbij vaseline aan op de omringende (gezonde) huid. Zet de behandeling voort tot de wratten zijn verdwenen. Maximaal 5 opeenvolgende weken gebruiken. 
  • 2e keus: Het middel imiquimod. Breng daarbij vaseline aan op de omringende (gezonde) huid. Zet de behandeling voort tot de wratten zijn verdwenen. Maximaal 16 opeenvolgende weken gebruiken. 
  • 3e keus: Het middel sinecatechins. Breng daarbij vaseline aan op de omringende (gezonde) huid. Zet de behandeling voort tot de wratten zijn verdwenen. Maximaal 16 opeenvolgende weken gebruiken. 

 

Medicijnen 

Zie de keuze van de arts. Het virus zelf zal niet uit uw lichaam verdwijnen, maar de wratten kunnen als u er last van heeft wel aangepakt worden. 

Alternatieve behandelingen 

Genitale wratten kunnen ook door de arts bevroren en verwijderd worden. 

Leefstijl veranderingen 

Om te voorkomen dat u besmet wordt met genitale wratten, is het altijd beter om seks te hebben met condoom. Als u genitale wratten heeft, ook als u er op dat moment geen last van heeft, waarschuw dan alle eventuele bedpartners, zodat zij zich ook kunnen laten testen en kunnen voorkomen dat ze anderen besmetten. 

Vaccinatie is mogelijk tegen HPV 6 en 11.

Herpes genitalis 

 

Wat is herpes genitalis? 

Herpes genitalis is een in Nederland veel voorkomende soa. Het is een seksueel overdraagbare aandoening, veroorzaakt door het herpes-simplexvirus type 1 of 2 (HSV-1 en HSV-2). Dit virus blijft voor altijd in uw lichaam, en bij stress, menstruatie of verminderde weerstand zal het weer de kop opsteken. 

Wat zijn de oorzaken van herpes genitalis? 

Herpes genitalis is een virus. U kunt besmet worden via de huid of het slijmvlies van uw mond, penis, vagina, of via de anus. Net als bij genitale wratten beschermt een condoom niet 100% tegen besmetting. U kunt het virus ook via de vingers of de mond naar andere delen van het lichaam overbrengen.  

Welke vormen van herpes genitalis zijn er? 

Er zijn meerdere vormen van herpes. Herpes genitalis is daar één van. 

Hoe kunt u herpes genitalis herkennen? 

Meestal komen de eerste symptomen, de karakteristieke blaasjes, pas na een week tevoorschijn.  Bij vrouwen zijn de meest voorkomende klachten: 

  • Jeuk, pijn of een branderig gevoel 
  • Rode plekjes op de huid of de slijmvliezen 
  • Blaasjes of zweertjes op of rond de vagina of in de mond (ook als uw mond niet met de geslachtsorganen in aanraking geweest is) 
  • Blaasjes of zweertjes op moeilijk zichtbare plekken zoals op de baarmoedermond of rond de anus 
  • Pijn bij het plassen 

Bij mannen zijn de meest voorkomende klachten: 

  • Jeuk, pijn of een branderig gevoel 
  • Rode plekjes op de huid of slijmvliezen 
  • Blaasjes of zweertjes op of rond de penis of in de mond (ook als uw mond niet met de geslachtsorganen in aanraking geweest is) 
  • Blaasjes of zweertjes rond en in de anus 
  • Pijn bij het plassen. 

De blaasjes kunnen na een week of drie indrogen en verdwijnen. Het lijkt dan alsof u ervan af bent, maar deze soa blijft altijd in uw lichaam en zal ook regelmatig weer de kop opsteken als uw lichaam minder in balans is. 

Kunt u zelf iets doen tegen herpes genitalis? 

Voorkomen is altijd beter dan genezen.  Bij een uitbraak kunt u de volgende maatregelen nemen: 

  • Raak de blaasjes nooit aan met uw blote handen of mond, of was uw handen direct daarna. 
  • Er zijn crèmes waar u de blaasjes mee kunt aantippen om ze te laten verdwijnen. 

 

Wat zijn de behandelingen? 

Medicijnen 

Bij geringe of terugkerende klachten kunt u de plekken lokaal behandelen met een indrogende pasta of crème: 

  • Zinkoxide (vaselinecrème of smeersel) of 
  • Zinksulfaat (vaselinecrème) 

Bij pijn kunt u lokaal behandelen met lidocaïnezinkoxide (smeersel) of systemisch met paracetamol of een NSAID. 

Bij ernstige klachten kan de arts u één van deze middelen voorschrijven: 

  • Valaciclovir (voorkeur) 
  • Aciclovir 
  • Famciclovir 

 

Alternatieve behandelingen 

Er zijn geen alternatieve behandelingen voor herpes genitalis. 

 

Bronnen: 

Soaids Nederland (z.j.) Soa’s, geraadpleegd op 12 mei 2019, op https://www.soaaids.nl/nl/soas 

Zorginstituut Nederland (z.j.) seksueel overdraagbare aandoeningen, geraadpleegd op 12 mei 2019, op https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/seksueel_overdraagbare_aandoeningen 

Zorginstituut Nederland (z.j.) huidinfectie, herpes virus, geraadpleegd op 12 mei 2019, op https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/huidinfectie__herpes_virus