Egzema

Na pojawienie się egzemy wpływają takie czynniki jak:

• Genetyka (występuje w rodzinie) – to najważniejsza przyczyna
• Klimat, np. suche lub zimne powietrze
• Choroby
• Stres i napięcie
• Bakterie na skórze
• Chemia, np. kosmetyki do pielęgnacji
• Płyny do mycia naczyń
• Pocenie się
• Niektóre tkaniny, np. wełna, nylon

Wyróżnia się różne typy egzemy. Najczęstsze to:

Egzema konstytucyjna (atopowa)

To najpopularniejszy rodzaj egzemy. Ma podłoże genetyczne. Może pojawić się na całym ciele.

Egzema łojotokowa

Występuje trochę częściej u mężczyzn niż u kobiet. Najczęściej pojawia się na twarzy, nosie, skórze głowy, brwiach, rzęsach, w okolicy brody lub przy uszach.

Egzema kontaktowa

Dzieli się na alergiczną i drażniącą. Przy alergicznej egzemie kontaktowej dany produkt może wywołać alergię od razu lub po czasie. Drażniąca egzema kontaktowa pojawia się przez częsty kontakt (zwykle) z wodą i mydłem lub innym mokrym produktem.

Egzema pieniążkowata

To przewlekła egzema z plamami w kształcie monety, głównie na nogach.

Egzema dyshydrotyczna (akrovezikularna)

Najczęściej występuje na dłoniach i stopach. Szczególnie dotyczy kobiet w wieku 20–30 lat.

Egzema tylotyczna (ragadiform)

To uporczywa postać egzemy rąk.

Objawy i miejsce występowania zależą od rodzaju egzemy. Poniżej znajdziesz charakterystyczne objawy poszczególnych typów.

Egzema konstytucyjna (atopowa)

Najczęstszy rodzaj egzemy, ma podłoże genetyczne. Objawia się:

• Może być na całym ciele
• (Silny, uciążliwy) świąd
• Może pojawić się już u niemowląt (dawniej „mleczko”), ale nie jest związana z wiekiem
• Zaczerwienienie, obrzęk, pęcherzyki, grudki, sączenie, strupy, łuszczenie się i pogrubienie skóry
• U dorosłych najczęściej w zgięciach łokci, pod kolanami, na dłoniach i stopach
• Przebieg zmienny
• Skóra zwykle sucha

Egzema łojotokowa

Występuje dość często, częściej u mężczyzn. Objawy:

• Świąd i żółtawe, łuszczące się plamy
• Najczęściej na twarzy, nosie, skórze głowy, brwiach, rzęsach, w okolicy brody lub przy uszach
• Nasilenie przy stresie, zimnie i suchości
• Nasilenie przy noszeniu czapek, nakryć głowy

Egzema kontaktowa

Dzieli się na alergiczną i drażniącą. Przy alergicznej egzemie kontaktowej dany produkt może wywołać alergię od razu lub po czasie. Reakcja alergiczna może rozprzestrzenić się po ciele. Wiele produktów może ją powodować: perfumy, kosmetyki, biżuteria, lateks (rękawiczki), kwiaty, produkty do włosów. W niektórych zawodach (fryzjerzy, pracownicy służby zdrowia, sprzątacze itd.) ryzyko jest większe. Drażniąca egzema kontaktowa pojawia się przez częsty kontakt (zwykle) z wodą i mydłem lub innym mokrym produktem. Niektóre środki w połączeniu ze słońcem powodują tzw. fotoalergiczną egzemę kontaktową (np. niektóre leki, perfumy, kremy z filtrem). Objawy:

• Czerwona, swędząca wysypka z łuskami, grudkami, pęcherzykami, pęknięciami lub strupami w miejscu kontaktu skóry z produktem
• Czasem skóra jest opuchnięta

Egzema akrovezikularna (pęcherzykowa)

Czasem wynika z grzybicy stóp lub pachwin. Objawy:

• Swędzące, przezroczyste pęcherzyki, czasem nawet duże pęcherze na dłoniach, między palcami i/lub na podeszwach stóp i palcach

Egzema pieniążkowata

To przewlekła egzema. Objawia się:

• Plamy w kształcie monety, czerwone, łuszczące się, grudki z łuskami, które mogą się łączyć w większe ogniska
• Czasem strupy z pęknięciami
• Najczęściej na nogach
• U młodych dorosłych częściej u kobiet
• U starszych częściej u mężczyzn
• Częściej w chłodnych miesiącach

Egzema tylotyczna

To przewlekła egzema rąk. Objawy:

• Zrogowacenia na dłoniach i po stronie zgięciowej palców
• Małe, bolesne pęknięcia
• Często też na podeszwach stóp
• Głównie u mężczyzn

Egzema craquelé (asteatotyczna)

Charakterystyczne objawy:

• Małe pęknięcia na (zbyt) suchej skórze podudzi
• Łuszcząca się skóra
• Ból i świąd
• Głównie u starszych osób
• Nasilenie przy suchym, zimnym powietrzu

Egzema hypostatyczna

Spowodowana słabym odpływem krwi przez żyły w nogach, co prowadzi do żylaków. Z nieznanych przyczyn pojawia się stan zapalny, który może wywołać egzemę. Objawy:

• Sącząca się wysypka na podudziach
• Zaczerwienienie, strupy, łuski
• Obrzęk podudzi
• Głównie u starszych osób

Pamiętaj, że egzema nie jest zaraźliwa ani niehigieniczna. Możesz zastosować kilka zasad, żeby sobie pomóc:

• Unikaj drapania, choć to trudne. Drapanie podtrzymuje lub nasila egzemę
• Obcinaj krótko paznokcie
• Prowadź dziennik świądu
• Zajmij się czymś, gdy swędzi
• Dbaj, by skóra była natłuszczona i elastyczna
• Wybieraj bezzapachowe kosmetyki do pielęgnacji
• Nie kąp się ani nie bierz prysznica zbyt długo, woda nie powinna być zbyt gorąca, najlepiej 37°C
• Nie używaj mydła
• Używaj neutralnych środków do prania
• Noś przewiewne, bawełniane ubrania, unikaj wełny, szorstkich włókien i syntetyków
• Unikaj stresu

Lekarz może wybrać różne metody leczenia, zależnie od typu i nasilenia egzemy oraz świądu. W egzemie bariera skórna jest osłabiona. Skóra gorzej zatrzymuje wilgoć, szybciej wysycha i jest mniej chroniona przed szkodliwymi substancjami. Przy łagodnych postaciach lekarz może zalecić tłustą maść lub krem bez leków, żeby nawilżyć skórę i sprawić, że będzie mniej sucha i bardziej elastyczna. To zmniejsza pieczenie, zaczerwienienie, pęknięcia i świąd. Przy sączącej się egzemie lepsza jest baza kremowa, przy suchej – maść lub tłusty krem.Stosuje się takie produkty jak:

• Cetomacrogolcrème FNA (egzema sącząca się)
• Lanettecrème FNA
• Vaselinecetomacrogolcrème FNA
• Cetomacrogolzalf FNA
• Vaselinelanettecrème FNA
• Lanettezalf FNA (egzema sucha)
• Koelzalf FNA
• Paraffine/vaseline zalf FNA

Jeśli maści i kremy bez leków nie pomagają, łączy się je z lekami. Przy egzemie łojotokowej na głowie lub w okolicy brody można najpierw użyć łagodnego szamponu, ewentualnie z cynkowym pirytionem lub piroktonem. Lepiej unikać kosmetyków. Nie noś nakryć głowy, bo ekspozycja na słońce jest korzystna, ale uważaj na poparzenia. Przy egzemie kontaktowej trzeba ustalić, co ją wywołuje, np. nikiel w biżuterii czy perfumy – wtedy łatwo ich unikać. Jeśli przy egzemie pęcherzykowej przyczyną jest grzybica w innym miejscu ciała, egzema może ustąpić po jej wyleczeniu. Przy egzemie hypostatycznej pomocne będą pończochy uciskowe, żeby zapobiec obrzękom nóg.

Leki

Jeśli maści i kremy bez leków nie wystarczają, przy umiarkowanej egzemie stosuje się miejscowo kortykosteroidy z możliwie najniższej klasy. Są cztery klasy: klasa 1 to najsłabsza, klasa 4 najsilniejsza. Przy sączącej się egzemie lepszy jest krem z kortykosteroidem, przy suchej – tłusta maść lub krem:

• Hydrocortison crème/smeersel/vaselinecrème FNA (acetaat)
• Hydrocortison crème/zalf FNA
• Hydrocortison zalf, 2 razy dziennie

Zaletą jednoczesnego stosowania tłustej maści lub kremu jest to, że można używać mniej kortykosteroidów. Leczenie trwa krótko, 1–2 tygodnie (poza nawrotami), potem hydrokortyzon w maści lub kremie jest stopniowo ograniczany. Jeśli efekt jest słaby, stosuje się miejscowo jeden z kortykosteroidów klasy 2:

• Clobestan
• Lumetason
• Hydrocortisonbutyraat
• Triamcinolonacetonide (dermatologiczny)

Także w połączeniu z tłustą maścią lub kremem bez leków. Jeśli dalej nie ma efektu, przechodzi się do kortykosteroidu klasy 3. Przy ciężkiej egzemie lekarz może wybrać jeden z miejscowych kortykosteroidów klasy 3 oraz krem lub maść bez leków:

• Betamethason (dermatologiczny)
• Desoimetason
• Fluticason (dermatologiczny)
• Mometason (dermatologiczny)

Po poprawie po 1–2 tygodniach kortykosteroidy są stopniowo odstawiane. Przy oporności na kortykosteroidy w egzemie konstytucyjnej lub kontaktowej można zastosować:

• Elidel
• Protopic

Przy egzemie łojotokowej, jeśli leczenie bez leków nie działa, można wybrać jedno z poniższych do czasu ustąpienia strupów lub łuszczenia:

• Ketoconazol crème, ma nieprzyjemny zapach i może powodować wypadanie oraz odbarwienie włosów
• Seleensulfide, tylko na owłosioną skórę głowy

W razie potrzeby można dodać mocznik lub kwas salicylowy, żeby szybciej usunąć grube strupy. Nie stosuj ich w okolicach oczu ani błon śluzowych.

Alternatywne metody leczenia

Kremy (bez recepty) na bazie rumianku, lukrecji i oczaru wirginijskiego działają przeciwzapalnie i można je stosować przy egzemie. Krem Echinaforce też działa przeciwzapalnie i zmniejsza powstawanie blizn. Maść mentolowa chłodzi i może łagodzić świąd. Możesz też owinąć coldpack w tkaninę i przyłożyć do swędzącego lub bolącego miejsca. Nigdy nie przykładaj coldpacka bezpośrednio do skóry, bo może się przykleić.

Możesz prowadzić dziennik świądu, żeby lepiej sobie z nim radzić. Można to robić pod opieką specjalisty. Pomocne są też ćwiczenia relaksacyjne na świąd.

Zmiany stylu życia

Egzema może być wywołana przez stres, pot, zmiany klimatu lub określone ubrania. Przy suchej skórze ważne jest używanie neutralnych kremów nawilżających, np. wazeliny. Zbyt częste kąpiele, prysznice czy nadmierne używanie mydła też wysuszają skórę. Wiadomo, że stres jest ważnym czynnikiem wyzwalającym choroby skóry, jak egzema czy trądzik różowaty. Dbaj o ruch, relaks, równowagę między pracą a życiem prywatnym i o siebie. Jeśli trzeba, skorzystaj z pomocy psychologa.

Częste drapanie może prowadzić do rozdrapania skóry, co sprzyja infekcjom. Kortykosteroidy mogą powodować ścieńczenie skóry i rozstępy, skóra może też stać się jaśniejsza. Może to być nieestetyczne i powodować niepewność.

Stosując odpowiednie zasady (patrz „Czy można samemu coś zrobić na egzemę i świąd?”), można zapobiegać egzemie i świądowi lub zmniejszyć ryzyko ich wystąpienia. Utrzymuj skórę elastyczną, stosując krem lub maść (patrz „W większości łagodnych postaci egzemy”) lub inny bezzapachowy krem. Skonsultuj się z lekarzem, jeśli egzema wraca lub się nasila.

https://www.huidarts.com/huidaandoeningen/eczeem/

https://www.vmce.nl/eczeem/wat-is-eczeem.html#wat-is-een-basiszalf

https://www.huidarts.com/huidaandoeningen/blaasjeseczeem-acrovesiculeus-eczeem/

https://www.huidarts.com/huidaandoeningen/seborrhoisch-eczeem-adulte-vorm/

https://www.huidziekten.nl/folders/nederlands/nummulair-eczeem.htm

https://www.bergmanclinics.nl/huid-vaten/huidaandoeningen/eczeem/contacteczeem

https://www.huidinfo.nl/t/tylotisch-eczeem/

https://mens-en-gezondheid.infonu.nl/aandoeningen/79976-craquelze-eczeem-asteatotisch-eczeem-symptomen-en-oorzaak.html

https://www.huidinfo.nl/h/hypostatisch-eczeem/

https://www.huidfonds.nl/huidaandoeningen/constitutioneel-eczeem-ce/p51

https://www.umcg.nl/-/eczeem-over-de-ziekte