Symptomen van een te hoog cholesterol

Hoe werkt cholesterol en wat zijn de oorzaken van een hoog cholesterol?

Het grootste deel van het cholesterol wordt door de lever aangemaakt. De rest wordt door het lichaam opgenomen uit voeding. Via de darmen en de bloedbaan wordt het vervolgens getransporteerd naar de plaatsen in het lichaam waar het nodig is.

Voor dit transport wordt cholesterol verpakt in lipoproteïnen (een soort eiwitbolletjes), om te voorkomen dat het vet in het bloed klontert. Er zijn drie soorten lipoproteïnen: HDL, VLDL en LDL. HDL (high-density lipoproteïnen) en VLDL (very low-density lipoproteïnen) worden beschouwd als de "goede" soorten cholesterol. LDL (low-density lipoproteïnen) daarentegen wordt gezien als "slecht" cholesterol, omdat het zich gemakkelijk hecht aan de binnenwanden van bloedvaten.

Wanneer is je cholesterol te hoog en welke cholesterol is slecht?

Wanneer men spreekt van een hoog cholesterol, een verhoogd cholesterol of cholesterol dat te hoog is, wordt doorgaans een te hoog gehalte aan LDL-cholesterol bedoeld. Wanneer LDL-cholesterol te hoog is, hecht deze variant zich gemakkelijk aan de wanden van slagaders, wat kan leiden tot vernauwing en verstopping van de bloedvaten.

Bloedonderzoek cholesterol

De eenvoudigste manier om hoge cholesterolwaarden te controleren, is door een bloedonderzoek te laten uitvoeren bij de huisarts. Tegenwoordig is het echter ook mogelijk om thuis zelf een cholesteroltest uit te voeren. Hierbij neemt men zelf een bloedmonster, dat vervolgens wordt opgestuurd naar een laboratorium. Het bloed wordt getest op de aanwezigheid van bepaalde ontstekingswaarden en verschillende vetten, waaronder twee soorten: het "goede" HDL en het "slechte" LDL. De verhouding tussen deze twee is een goede indicator voor het risico op hart- en vaatziekten. De resultaten worden per e-mail toegestuurd.

Hoe merk je dat je cholesterol te hoog is? Symptomen van hoog cholesterol bij vrouwen en mannen

Een hoog cholesterol wordt vaak een ‘stille moordenaar’ genoemd. Dit komt doordat duidelijke symptomen van een hoog cholesterol meestal nauwelijks merkbaar zijn, terwijl het een belangrijke risicofactor is voor hart- en vaatziekten. Klachten zoals hartkloppingen, hoofdpijn of slaapproblemen wijzen dus niet noodzakelijk op een te hoog cholesterol. Daarom verdelen we de klachten bij een te hoog cholesterol in zichtbare en indirecte symptomen.

Zichtbare symptomen van een te hoog cholesterol: symptomen aan de ogen

• Gele knobbeltjes rond de oogleden (xanthelasmata). 
• Een witte ring rond de iris (arcus lipoïdes). 
• Verdikkingen op pezen (xanthomen), meestal op de achillespees, handrug, knie of elleboog. 

Indirecte symptomen, kenmerken en klachten bij een te hoog cholesterol

De overige symptomen van een hoog cholesterol zijn indirect van aard. Dit betekent dat een hoog cholesterol kan worden herkend aan klachten die mede door deze aandoening worden veroorzaakt. Het gaat om symptomen die het gevolg zijn van het dichtslibben van slagaders (aderverkalking).

Aderverkalking: gevolgen van een hoog cholesterol

Aderverkalking, ook wel atherosclerose genoemd, treedt vooral op in de binnenwanden van de kransslagader, de aorta en de vertakkingen van de aorta. De afzetting van cholesterol (atherosclerotische plaques) is een geleidelijk proces. Langzaam maar zeker raken de aangetaste slagaders vernauwd, waardoor de doorstroming van zuurstofrijk bloed steeds meer wordt belemmerd. Pas wanneer de doorgang voor meer dan 50% is vernauwd door cholesterolafzetting, ontstaan er klachten.

Welke symptomen, signalen of klachten optreden bij een hoog cholesterol, hangt af van de ernst van de aderverkalking en de locatie van de vernauwing.

Angina pectoris bij een hoog cholesterol: klachten door stress of inspanning

Een verminderde bloedtoevoer naar het hart kan bijvoorbeeld leiden tot pijn op de borst, ook wel angina pectoris genoemd. Bij een hoog cholesterol kunnen deze klachten aanvankelijk optreden tijdens inspanning of door stress. Het hart heeft dan extra zuurstof nodig, maar deze wordt niet voldoende aangeleverd, wat een drukkende pijn op de borst veroorzaakt.

Hoog cholesterol: vermoeidheid, duizeligheid en kortademigheid

Andere mogelijke signalen van een hoog cholesterol zijn onder meer abnormale vermoeidheid, kortademigheid, duizeligheid, zweten en misselijkheid. Wanneer een hoog cholesterol leidt tot vaatvernauwing in de benen, kan dit zich uiten in symptomen zoals krampende pijn of een moe of doof gevoel in de benen tijdens lopen, traplopen of rennen. Dit wordt ook wel ‘etalagebenen’ genoemd. In de hersenen kan aderverkalking bijvoorbeeld coördinatieproblemen of verlies van gezichtsvermogen veroorzaken.

Hartinfarct 

Wanneer een bloedvat volledig verstopt raakt, krijgt het weefsel dat door dit vat wordt voorzien, helemaal geen zuurstof meer. In het hart (kransslagader) leidt dit tot een hartinfarct en in de hersenen tot een TIA (bij kortdurend zuurstoftekort) of een beroerte (bij langdurig zuurstoftekort).

Dergelijke blokkades worden meestal veroorzaakt door een bloedprop die ontstaat op een opengescheurde ophoping van cholesterol (en andere stoffen). De blokkade door zo’n bloedstolsel kan zich voordoen op de plaats van de scheur zelf, maar ook elders in de bloedbaan.

Bekende symptomen van een hartinfarct zijn een plotseling optredende, matige tot zeer hevige pijn op de borst. Deze pijn kan uitstralen naar de kaken, de schouders en de rug.

TIA of beroerte 

De symptomen van een TIA zijn onder andere verlammingsverschijnselen in het gezicht, blindheid aan één of beide ogen, dubbelzien en het uitspreken van wartaal. Deze verschijnselen zijn tijdelijk. Als de klachten niet verdwijnen, is er sprake van een beroerte. Deze twee voorbeelden van indirecte symptomen van een hoog cholesterol kunnen fataal zijn.

Behandeling van een te hoog cholesterol

De behandeling van een te hoog cholesterol bestaat meestal uit een combinatie van levensstijlaanpassingen en eventueel medicatie. 

Pas uw levensstijl aan: hoe hoog mag uw cholesterol zijn?

Bij licht verhoogde of hoge cholesterolwaarden (5-7 mmol/l) kunnen veranderingen in de levensstijl voldoende zijn. Alleen al aangepaste voeding kan leiden tot een verlaging van het cholesterolgehalte met 10%.

Vermijd verzadigde vetten

Beperk vet vlees, kaas, room, koek en gebak. De aanbevolen bovengrens is 30 g per dag voor mannen en 20 g voor vrouwen. 

Kies voor omega-3-vetzuren

Gebruik olijf- of lijnzaadolie, eet dagelijks groenten en fruit en tweemaal per week vette vis zoals zalm, makreel of tonijn. Ook noten en avocado zijn goede bronnen.

Eet minder suiker bij een te hoog triglyceridengehalte

Als triglyceriden te hoog zijn, reageert het lichaam vooral op suikerrijke voeding. Beperk daarom de inname van suiker, inclusief alcohol.

Eieren zijn toegestaan

Ondanks hun cholesterolgehalte verhogen ze het bloedcholesterol niet. 

Eet rode gist rijst

Rode gist rijst wordt genoemd als een natuurlijke manier om cholesterol te verlagen. Uit studies blijkt dat het cholesterolwaarden tot wel 25% kan verlagen, maar er is nog onvoldoende onderzoek gedaan om dit algemeen aan te bevelen.

Stop met roken

Een andere belangrijke stap is stoppen met roken. De chemische stoffen in sigaretten verminderen het ‘goede’ HDL-cholesterol en beschadigen bovendien de wanden van bloedvaten.

Beweeg dagelijks

Minstens 30 minuten wandelen, fietsen of sporten verbetert de vetstofwisseling en helpt ook bij gewichtsverlies.

Overweeg medicatie bij cholesterol en bloeddruk

Medicatie wordt aanbevolen in gevallen waarin andere factoren het risico op vaatziekten verhogen, zoals hoge bloeddruk, diabetes, roken of een familiegeschiedenis van vaatziekten. Als het risico hoog is (>10% kans op verstopping binnen tien jaar) of als er al sprake is geweest van een verstopping, is medische behandeling noodzakelijk.

Statines werken door het enzym te blokkeren dat cholesterol aanmaakt in het lichaam. Ze worden ’s avonds ingenomen, omdat dit enzym ’s nachts het meest actief is. Er zijn verschillende soorten statines, en van allemaal is aangetoond dat ze het ‘slechte’ LDL-cholesterol met 25-40% verlagen, zelfs in lage doseringen.

Helaas hebben statines, net als andere medicijnen, bijwerkingen. Mogelijke bijwerkingen zijn spierpijn, hoofdpijn, maag- en darmklachten en een verminderde leverfunctie. Een hogere dosering verhoogt de kans op bijwerkingen, terwijl de extra cholesterolverlaging slechts ongeveer 6% bedraagt. Daarom wordt gestart met een lage dosering, gevolgd door een controle van het cholesterolgehalte en de leverfunctie na drie maanden.

Een ander mogelijk medicijn is ezetimibe, dat de opname van cholesterol uit voedsel remt. Dit medicijn is echter minder effectief en heeft meer bijwerkingen.